الان که دقیق‌تر نگاه می‌کنم، می‌بینم کمونیسم به‌طور کامل در اروپا پیروز نشد، ولی یه جورایی موفق بود. نتونست اروپای غربی رو کمونیست و متحد کنه، ولی تونست بخش زیادی از اون رو عملاً سوسیالیستی کنه.

الان کشورهای مثل آلمان، هلند، لهستان، و اسکاندیناوی‌ها، شاید روی کاغذ لیبرال و سرمایه‌داری باشن، ولی قوانین و سیاست‌های اجتماعی‌شون شدیداً سوسیالیستی‌ان. حمایت‌های اجتماعی، بیمه‌های همگانی، مالیات‌های سنگین روی ثروتمندان، و توزیع گسترده خدمات عمومی.

ایران هم شاید می‌خواست یه سیستم سوسیالیستی پیاده کنه؛ نشونه‌ش همین توهم خدمات مجانی مثل آب، برق، گاز، خونه و ماشین بود. ولی خب... خراب کرد. به‌هم‌ریخت، چون نه ساختار درست داشت، نه مدیریت، نه شفافیت.

درسته که کمونیسم از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی بعضی جاها فاجعه‌بار بود، ولی یک چیز داشت که نباید نادیده گرفت: جلوی برده‌داری مدرن رو می‌گرفت. جلوی پارگی طبقاتی فاجعه‌بار رو می‌گرفت. جلوی این‌که یکی محتاج نون شب باشه و هم‌زمان یه مادر .... با لامبورگینی طلایی وسط تهران گاز بده و حتی یه ریال مالیات نده.

توی کمونیسم، لااقل همه باید جواب پس می‌دادن. ولی مثلا توی سرمایه‌داری فاسد مافیایی ما، فقیری که با کمک بقیه نون میخره دولت از اون مالیاتش رو سنگین و به موقع میگیره ولی ثروتمند بدون پرداخت مالیات خاصی با وقاحت به بقیه میگه: "برو گم شو، شهر رو زشت نکن با این ماشین قراضه‌ت."