#فوائد_رجالیه 5⃣3⃣

⁉️ آیا عنوان «ابوبصیر» در اسناد روایات، مشترک میان چند نفر است؟

🔹 در کتب رجال، چهار راوی با کنیه و عنوان «ابوبصیر» معرفی شده‌اند؛ لکن باید توجه داشت که صرفِ اشتراک در کنیه، به معنای اشتراک #مؤثر در اسناد روایات نیست؛ بلکه باید بررسی کرد کدام‌ یک از این افراد اساساً در منابع حدیثی صاحب روایت بوده‌اند.

👈 دو تن از این راویان، صرفاً در شمار اصحاب امام باقر علیه‌السلام ذکر شده‌اند:

▫️ عبدالله بن محمد اسدی
▪️عبد الله بن محمد الأسدي كوفي، يكني أبا بصير، من أصحاب الباقر ع
📚 معجم رجال الحديث جلد ۱۱ صفحه‌ی ۳۲۱

▫️ یوسف بن حارث
▪️عدّه الشيخ في رجاله من أصحاب الباقر ع قائلا: يوسف بن الحارث: بتري، يكني أبا بصير
📚 معجم رجال الحديث جلد ۲۱ صفحه‌ی ۱۷۷

🔹 نکته قابل توجه درباره این دو راوی آن است که اگرچه در شمار اصحاب امام باقر علیه‌السلام قرار گرفته‌اند، اما در منابع حدیثی روایتی از آنان نقل نشده است:

▪️ بل لعلّه لم يوجد لعبد اللّه بن محمّد و يوسف رواية
📚 بحوث في علم الرجال [ شیخ آصف محسنی ] جلد اول صفحه‌ی ۱۶۴

▪️فالمتحصل أن أبا بصير يوسف بن الحارث و إن كان من أصحاب الباقر ع، إلا أنه مجهول، و لم نظفر له و لا برواية واحدة
📚 معجم رجال الحديث [ مرحوم سید خویی ] جلد ۲۱ صفحه‌ی ۱۷۸

✅ بنابراین، با فرض جهالت یا ضعف این دو راوی، این مسئله در بحث ما تأثیری نخواهد داشت؛ زیرا اساساً روایتی از آنان در منابع حدیثی یافت نشده است تا اشتراک عنوان «ابوبصیر» میان آنان و دیگران موجب ابهام در سند روایت شود.

🔹 اما دو راوی دیگر که با عنوان «ابوبصیر» شناخته می‌شوند، هم از اصحاب امام باقر علیه‌السلام و هم از اصحاب امام صادق علیه‌السلام هستند و صاحب روایات فراوان میباشند:

1⃣ لیث بن بختری المرادی

👈 لیث بن بختری مرادی، معروف به «ابوبصیر»، از اصحاب امام باقر و امام صادق علیهماالسلام است و در روایات متعددی از وی نقل شده است.

🔹 امام صادق علیه‌السلام ایشان را در شمار چهار تن از «نجباء» و «امناء الله» معرفی کرده و می‌فرماید:

▪️بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ بِالْجَنَّةِ: بُرَيْدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْعِجْلِيُّ، وَ أَبُو بَصِيرٍ لَيْثُ بْنُ الْبَخْتَرِيِّ الْمُرَادِيُّ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَ زُرَارَةُ، أَرْبَعَةٌ نُجَبَاءُ أُمَنَاءُ اللَّهِ عَلَى حَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ، لَوْ لَا هَؤُلَاءِ انْقَطَعَتْ آثَارُ النُّبُوَّةِ وَ انْدَرَسَتْ
📚 اختیار معرفة الرجال جلد اول صفحه‌ی ۱۷۰

✔️ این روایت، یکی از شواهد مهم بر جلالت و وثاقت لیث بن بختری مرادی است.

2⃣ یحیی بن قاسم الاسدی

🔹 راوی دیگری که با عنوان «ابوبصیر» شناخته می‌شود، یحیی بن قاسم اسدی است. وی نه‌تنها از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام، بلکه از امام کاظم علیه‌السلام نیز روایت کرده است:

▪️يحيى بن القاسم أبو بصير الأسدي، وقيل: أبو محمد، ثقة، وجيه، روى عن أبي جعفر وأبي عبد الله عليهما السلام، وقيل يحيى بن أبي القاسم، واسم أبي القاسم إسحاق، وروى عن أبي الحسن موسى عليه السلام... و مات أبو بصير سنة خمسين و مائة
📚 رجال النجاشي صفحه‌ی ۴۴۱

✔️ بنابراین، نجاشی صراحتاً یحیی بن قاسم را ثقه و وجیه معرفی کرده است.

🔸 البته درباره او عبارتی از علی بن حسن بن فضال نقل شده که ممکن است در نگاه نخست موجب تردید شود:

▪️سألت علي بن الحسن بن فضّال عن أبي بصير؟ فقال: كان اسمه يحيى بن أبي القاسم. فقال: أبو بصير كان يكّني أبا محمّد، و كان مولى لبني أسد، و كان مكفوفا فسألته هل يتّهم بالغلو؟ فقال: أما الغلو فلا، لم يتّهم، و لكن كان مخلطا
📚 اختیار معرفة الرجال جلد اول صفحه‌ی ۴۷۶

🔸 لکن تعبیر «مخلّط» به‌خودی‌خود نافی وثاقت راوی نیست و نمی‌توان آن را در برابر تصریح نجاشی به وثاقت، دلیل بر ضعف یحیی بن قاسم دانست:

▪️و أما قول ابن فضال: إنه كان مخلطا فلا ينافي التوثيق، فإن التخليط معناه أن يروي الرجل ما يعرف و ما ينكر، فلعل بعض روايات أبي بصير كانت منكرة عند ابن فضال، فقال: إنه مخلط
📚 معجم رجال الحديث [ مرحوم سید خویی ] جلد ۲۱ صفحه‌ی ۹۰

✔️ بنابراین، با توجه به تصریح نجاشی به وثاقت یحیی بن قاسم و عدم دلالت تعبیر «مخلّط» بر ضعف، وثاقت وی نیز ثابت است.

✅ با توجه به مطالب فوق، اگرچه عنوان «ابوبصیر» در کتب رجال بر چهار نفر اطلاق شده است، اما دو نفر از آنان [ عبدالله بن محمد اسدی و یوسف بن حارث ] روایتی از آنها نقل نشده است.
در مقابل، دو راوی صاحب روایت که عنوان «ابوبصیر» درباره آنان به‌کار رفته است، [ لیث بن بختری مرادی و یحیی بن قاسم اسدی ] هر دو ثقه هستند.
👈 بنابراین، در اسناد روایات، صرفِ اطلاق عنوان «ابوبصیر» نمی‌تواند موجب تضعیف سند شود؛ زیرا اشتراک مؤثر این عنوان، در فرض اطلاق، میان دو راوی است که هر دو ثقه‌اند.

🆔 @javaheralklam