🌐 ساعت‏ساز لاهوتی

عبدالرسول عبودیت✍

مقصود از ساعت‏ساز لاهوتی یا #خدای_ساعت_ساز خدایی است که سازنده جهان طبیعت است، ولی در آن مداخله و فعالیتی ندارد.

علت پدید آمدن این تصویر، «ماشین جهان» #نیوتن است. ماشین جهان این تصویر را در ذهن دانشمندان قیاسی به همراه داشت که طبیعت همچون ماشینی خودکار یا ساعتی دقیق است. ماشین خودکار یا ساعت دقیق فقط برای ساخته شدن و به کار افتادن به صنعتگر یا ساعت‏ساز محتاج است و پس از آن مستقلاً باقی است و مستقلاً کار می‏کند و به فعالیت و دخالت مستمر سازنده‏اش نیازمند نیست.
نتیجه این قیاس چنین بود:
طبیعت هم فقط برای ساخته شدن و به کار افتادن به خداوند محتاج است و پس از آن مستقلاً باقی است و کار می‏کند و نیازمند به مداخله و فعالیت مستمر خداوند در آن نیست.


استدلال حامی ساعت‏ساز لاهوتی

استدلالی که منجر به اعتقاد به ساعت‏ساز لاهوتی شده است، در حقیقت، از نوع قیاس تشبیه است که در منطق کلاسیک به آن «تمثیل» می‏گویند.
.
اگر بتوان ثابت کرد که امر مشترک میان ساعت و طبیعت و به عبارت دیگر، وجه مشابهت ساعت و طبیعت، سبب بی‏نیازی ساعت از ساعت‏ساز در استمرار وجود و ادامه کار است، در این صورت احتمالاً ( نتیجه‌ی تمثیل احتمالی ست. ) می‏توان نتیجه گرفت که طبیعت هم در استمرار وجود و ادامه کار از خداوند بی‏نیاز است.

اکنون آیا این ویژگی در طبیعت هم هست؟

پاسخ بسیاری از دانشمندان مذکور به پرسش بالا مثبت است. به نظر ایشان، ویژگی مذکور همانا عملکرد یکنواخت و ضروری عوامل دخیل در کار ساعت است.
عواملی که دخیل در کار ساعت‏اند، عملکردشان از قوانین ثابتی پیروی می‏کند که ناشی از ذات و طبیعت این عوامل است. به تعبیر فلسفی، این عملکرد برای آنها ضروری است و در نتیجه، یا اصلاً این عوامل موجود نیستند و یا اگر موجودند ممکن نیست جز این عملکردی داشته باشند. پس لازم نیست ساعت‏ساز آنها را به این عملکرد وادارد؛ بلکه خود به خود و بدون دخالت و فعالیت ساعت‏ساز چنین عملکردی دارند و کار خود را انجام می‏دهند. بنابراین، علت بی‏نیازی این‏چنینی ساعت از ساعت‏ساز عملکرد یکنواخت و ضروری عواملی است که ساعت را به کار وامی‏دارند. همین ویژگی در عواملی که طبیعت را به کار وامی دارند نیز هست.
اگر پاسخ بالا را در این استدلال مندرج کنیم، به شکل زیر درمی‏آید:
ـ مقدمه اول: ساعت ـ پس از ساخته شدن و به کار افتادن ـ در کارکردن از سازنده‏اش، یعنی ساعت‏ساز، بی‏نیاز است؛ چرا که:
۱- کار ساعت ناشی از عملکرد عوامل، یعنی اجزاء موجود در ساعت است؛
۲- این عوامل در عملکردشان به سازنده ساعت نیاز ندارند؛ چون:
۳- عملکرد این عوامل یکنواخت است، و به علاوه:
۴- عملکرد این عوامل ناشی از ذات آنهاست و برای آنها ضروری است.

ـ مقدمه دوم: طبیعت نیز ، همانند ساعت ، دارای ویژگی‏های یاد شده است. یعنی:

۱-کار طبیعت ناشی از عملکرد عوامل طبیعی، یعنی اجزاء موجود در طبیعت است؛
۲- این عوامل در عملکردشان به سازنده طبیعت، یعنی خداوند، نیاز ندارند؛ چون:
۳- عملکرد این عوامل یکنواخت است، و به علاوه:
۴- عملکرد این عوامل ناشی از ذات آنهاست و برای آنها ضروری است.
نتیجه اینکه طبیعت نیز، همانند ساعت، پس از ساخته شدن (آفرینش) و به کار افتادن، از سازنده‏اش، یعنی خداوند، بی‏نیاز است و مستقلاً استمرار وجود دارد و کار می‏کند.

ادامه دارد

#تاریخ_علم
#تاریخ_فلسفه
#برهان_نظم
#برهان_آنسلم
#تاریخ_ادیان
#معرفت_شناسی
#خدای_رخنه_پوش

@JAAMEbaaz | فلسفه‌‌ی علوم اجتماعی
@mghlte | عصر روشنگری

مطالب مرتبط:

#انواع_استدلال:

#تمثیل

#برهان_شر :
t.me/persian_organon/189
#برهان_نظم :
t.me/mghlte/2110