💠میان مسجد و میخانه راهی است💠

🔸️درنگی در عنوان معماری اسلامی🔸️

🖋(بخش اول)
.
.
.

برای چند دهه، یکی از مناقشات دنباله‌دار و همچنان لاینحل در حوزه مطالعات نظری هنر و معماری، بحث چیستی هنر دینی بوده است. در حالی که عناوینی چون هنر اسلامی، هنر مسیحی، هنر بودایی و... سال‌ها است در بسیاری از نوشتارهای علمی پژوهشگران سراسر جهان به کار گرفته می‌شود، گروهی از محققان نیز همچنان در باب امکان انتساب پسوند اسامی ادیان به نوع خاصی از با دیده تردید می‌نگرند. از جمله در زمینه «معماری اسلامی»، هنوز معنای حقیقی این عنوان برای برخی از هنرمندان و هنرپژوهان محل ابهام است. برای ادراک بهتر این چالش، در مجموعه جستار چند بخشی «میان مسجد و میخانه راهی است» عناوین متعددی که برای هنر و معماری اسلامی به کار برده می‌شود (و هریک نیز دارای بار معنای خاصی است)، به اختصار مرور خواهد شد.
۱-معماری مسلمانان: در این معنا، هنر و معماری اسلامی، هنری است که توسط مسلمانان از ابتدای شکل‌گیری تمدن اسلامی تاکنون تکوین و یا تکامل یافته است. این اصطلاح بیش از هرچه، بر اهمیت جایگاه «هنرمند» و «عامل انسانی» به‌عنوان وجه تمایز این هنر از دیگر هنرها تاکید دارد و تاثیرگذاری مسلمانان بر روند تکاملی معماری اسلامی را برجسته می‌نماید. عمده‌ترین ایرادی که می‌توان به این عنوان وارد دانست، در این سوال نهفته است که با آثار هنری و شاهکارهای معماری که در دل سرزمین‌های اسلامی شکل گرفته و از حیث ساختار و تکنیک ساخت، کاملاً مستحیل در تمدن اسلامی است و تنها، کاربرد، آن را از سایر ابنیه اسلامی جدا کرده چه باید کرد؟ برای مثال کلیساهای وانک و بیت لحم در اصفهان (هر دو مربوط به دوره صفوی)، از نظر ساختار کلی معماری تفاوت چندانی با مساجد این شهر ندارد و کاملاً به سبک معماری دوره اسلامی ساخته شده است؛ در حالی مشخصاً کارفرمایان و بخشی از هنرمندان دخیل در ساخت و تزیین این بناها از مسیحیان ساکن ایران بوده‌اند. بنابر تعریف عنوان «هنر مسلمانان»، باید این ساختمان‌ها را از حوزه هنر اسلامی خارج و داخل در مفهوم معماری مسیحیت دانست. امری که به‌‍طور جد با منطق و سبک‌شناسی هنری در تضاد است. لذا، این مثال نقض و ده‌ها نمونه مشابه آن، دلیلی است بر آن است که عنوان «هنر مسلمانان» تا چه حد دچار کژتابی معنایی است. افزون بر آن، مسلّم است که معماری دوره اسلامی، با اقتباس از معماری سرزمین‌های مفتوحه چون ایران و بیزانس شکل گرفته است. پس مسلمانان، در روند تکامل آن دخیل بوده‌اند و تکوین ابتدایی، پیش از ظهور دین مبین اسلام آغاز گردیده بود. این امر نیز خود دلیل دیگری است که «معماری مسلمانان» واژه چندان دقیقی برای تبیین معنای معماری اسلامی نخواهد بود.  
📍در بخش های بعدی این جستار، دیگر واژگان رایج در زمینه معماری اسلامی، مورد مداقه قرار خواهد گرفت.📍

#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی