از تبریک‌های کودکانه تا واقعیت‌های بی‌رحمانه

روز ملی کودک، فرصتی است برای یادآوری حقیقتی ساده اما بنیادین: هر کودک، فارغ از جنسیت، قومیت، ملیت، محل زندگی و وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده، صاحب حق است؛ حق امنیت، آموزش، سلامت، شادی، کرامت و برخورداری از آینده‌ای روشن. حق کودکان به زندگی تنها به آموزش محدود نمی‌شود، بلکه برخورداری از محیط زیست سالم، هوای پاک، آب سالم و تغذیه مناسب را نیز دربرمی‌گیرد.

اما حقوق کودکان با برگزاری مراسم، انتشار پیام‌های تبریک و تکرار شعارهای سالانه محقق نمی‌شود. کودکان بیش از تبریک، به حق، حمایت و عدالت نیاز دارند؛ به محیطی امن برای رشد، آموزش رایگان و باکیفیت، حمایت در برابر خشونت و بهره‌کشی، دسترسی عادلانه به خدمات جسمی و روانی و فرصت‌هایی برابر برای ساختن آینده خود.

هر سال در روز جهانی و روز ملی کودک، از حقوق کودکان بسیار سخن گفته می‌شود؛ اما فاصله میان این شعارها و واقعیت زندگی بسیاری از کودکان همچنان عمیق و نگران‌کننده است.
از حق امنیت و حق شنیده‌شدن کودکان سخن می‌گوییم، در حالی که جامعه همچنان با واقعیت تلخ خشونت و جان‌باختن کودکان در خیابان‌ها روبه‌روست.

از حق آموزش برابر سخن می‌گوییم، اما هنوز کودکانی هستند که سهمشان از آموزش، کلاس‌ها و فضاهایی است که حتی از حداقل استانداردهای یک مدرسه برخوردار نیستند.
از آموزش رایگان سخن می‌گوییم، در حالی که خانواده‌های بسیاری در مدارس دولتی نیز ناچارند هزینه‌هایی را با عناوین مختلف پرداخت کنند.
از برابری فرصت‌های آموزشی سخن می‌گوییم، اما نتایج کنکور، دسترسی نابرابر به مدارس خاص، آموزش خصوصی و امکانات آموزشی،  مسیر آینده یک کودک را تعیین کند.

از حمایت از کودکان دارای معلولیت و کودکان مبتلا به بیماری‌های خاص سخن می‌گوییم، در حالی که خانواده‌های آنان زیر فشار هزینه‌های سنگین دارو، درمان، توان‌بخشی و مراقبت قرار دارند.

از امنیت و آرامش کودکان سخن می‌گوییم، اما در گوشه‌وکنار جهان، جنگ، خشونت و آوارگی همچنان کودکان را از خانه، خانواده، آموزش و حتی حق زندگی محروم می‌کند؛ امروز کودکانی که در میناب و دیگر نقاط کشور زیر حملات و بمباران آمریکا و اسرائیل جان خود را از دست دادند، قربانی همین جنگ و خشونت شده‌اند و دستیابی سریع و بدون اتلاف وقت به صلح و آرامش، که از اساسی‌ترین الزامات حفظ جان و آینده کودکان است، وظیفه حکومت و همه نهادهای مسئول است.

و از کودکی سخن می‌گوییم، در حالی که برای بسیاری از کودکان، فقر، کار اجباری، تبعیض، خشونت و محرومیت، مجال تجربه یک کودکی طبیعی را از میان برده است.
ایران همچنین از سال ۱۹۹۴ به کنوانسیون حقوق کودک پیوسته است؛ بنابراین  یادآوری تعهدات ناشی از این کنوانسیون و ضرورت اجرای مؤثر اصول و حقوق مندرج در آن، باید بخشی جدایی‌ناپذیر از حقوق کودکان در ایران باشد.

از این رو، در روز ملی کودک، بار دیگر بر مسئولیت جدی، مستقیم و غیرقابل‌چشم‌پوشی نهادهای مسئول در قبال حقوق کودکان تأکید می‌کنیم و تحقق مطالبات زیر را ضروری می‌دانیم:

تضمین آموزش رایگان، باکیفیت و برابر برای همه کودکان؛
مقابله مؤثر و بدون اغماض با کودک‌آزاری، خشونت و هرگونه بهره‌کشی از کودکان؛
حمایت واقعی، پایدار و مؤثر از کودکان کار و کودکان در معرض آسیب؛
تضمین دسترسی عادلانه همه کودکان به خدمات سلامت جسم و روان؛
جلوگیری از ترک تحصیل و فراهم‌کردن شرایط بازگشت کودکان بازمانده از تحصیل به چرخه آموزش؛
حمایت مؤثر از کودکان دارای معلولیت و کودکان مبتلا به بیماری‌های خاص و کاهش فشارهای سنگین درمانی و مراقبتی بر خانواده‌های آنان؛
تقویت قوانین، نهادها و سازوکارهای اجرایی حمایت از حقوق کودک؛
تضمین حق حیات و بقا و اتخاذ تدابیر فوری و مؤثر برای حفاظت از کودکان در برابر جنگ، خشونت و هرگونه تهدید علیه جان آنان؛
تأمین محیط زیست سالم، آب و هوای پاک، تغذیه مناسب و شرایط مادی و اجتماعی لازم برای رشد همه کودکان؛
و مهم‌تر از همه، شنیده‌شدن صدای کودکان و به رسمیت شناختن آنان نه صرفاً به عنوان موضوع حمایت، بلکه به عنوان صاحبان حق.

کودکان، آینده‌ای دور نیستند؛ آنان امروزِ جامعه‌اند.
شیوه رفتار یک جامعه با کودکان، یکی از روشن‌ترین معیارهای سنجش عدالت، مسئولیت‌پذیری و انسانیت آن جامعه است.
حفظ کودکی، تنها مسئولیت خانواده‌ها نیست؛ حکومت و همه نهادهای مسئول، در قبال تضمین حق حیات، بقا، سلامت، امنیت، آموزش و رشد همه کودکان مسئولیت مستقیم دارند.

هیچ کودکی نباید بهای فقر، تبعیض، خشونت، جنگ یا بی‌توجهی جامعه و نهادهای مسئول را با از دست دادن کودکی خود بپردازد.

روز ملی کودک، تنها روز تبریک نیست؛ روز یادآوری مسئولیت‌ها، دیدن واقعیت‌ها و مطالبه حقوق کودکان است.
۱۶ مهر ۱۴۰۵