#ترند_فضای_مجازی_عراق
جمعه، ۲۷ ربیع‌الثانی ۱۴۴۸ / ۹ اکتبر ۲۰۲۶

🔰 مهم‌ترین ترند سیاسی فضای مجازی عراق در روزهای اخیر، هشتگ #الذكاء_الاصطناعي بود که در پی درز و انتشار جزئیات توافق احزاب پیرامون ترمیم کابینه و سهم‌بندی پست‌های وزارتی و معاونت‌های نخست‌وزیری داغ شد. جرقه ماجرا افشاگری «احمد الساعدی»، نماینده مجلس عراق، بود که از توافق برای تأسیس سه وزارتخانه جدید و معرفی اسامی وزرای پیشنهادی و چهار معاون تازه برای نخست‌وزیر پرده برداشت: وزارت هوش مصنوعی، وزارت گردشگری و وزارت امور دولت. این هشتگ در ذیل ترندهای #العراق و #العراق_بصورة_أوضح بازتابی گسترده یافت و در فاصله کوتاهی از یک خبر محفلی به یکی از پرمناقشه‌ترین موضوعات نخبگان رسانه‌ای و کاربران شبکه‌های اجتماعی عراق تبدیل شد.

📝 در ادبیات سیاسی لبنان، «ایجاد وزارتخانه جدید» (استحداث الوزارة) پیش‌تر نیز ابزار شناخته‌شده مدیریت توازن‌های طائفی و حزبی و راهی برای تضمین سهم گروه‌های سیاسی محسوب می‌شود؛ اما در عراق طی دو دهه اخیر سابقه نداشته است. این نگرانی وجود دارد که این پدیده نیز به به عنوان پیامد طبیعی «محاصصه» از لبنان به عراق سرایت کند؛ زیرا نظام محاصصه - در قالب کنونی - صرفاً در این دو کشور عربی اجرا می‌شود.

📝آن‌چه این بار بازتاب مضاعف ایجاد کرد، برچسب «هوش مصنوعی» بود. منتقدان استدلال می‌کنند کشوری که در تأمین برق، اینترنت پایدار و ابتدایی‌ترین زیرساخت آموزشی و خدماتی لنگ می‌زند و حتی قدرت‌های بزرگی مانند آمریکا و چین وزارتخانه‌ای با این نام ندارند، چگونه می‌خواهد ساختاری متمرکز برای هوش مصنوعی تأسیس کند؟

📍کاندیدای اصلی وزارتخانه نوظهور هوش مصنوعی، «محمد صاحب الدراجی» (رئیس سازمان صنایع دفاعی و مشاور نخست‌وزیر) معرفی شده که از اضلاع ائتلاف اعمار و تنمیه به رهبری السودانی به شمار می‌رفت. در شرایطی که وزن این فراکسیون در پارلمان به حدود یک‌سوم رسیده، انتخاب این فرد می‌تواند منشأ گمانه‌زنی‌های زیادی باشد؛ از طراحی برای انشعاب بیش‌تر در ائتلاف السودانی تا گامی برای کاهش اختلافات با نخست‌وزیر سابق!

📍وزارتخانه‌های احتمالی «گردشگری» و «امور دولت» نیز سهمیه‌های ائتلاف «منتصرون» (کتائب سیدالشهداء / ابوآلاء الولائی) و «جبهه ترکمان» عراق خواهند بود، هرچند - طبق توییت‌ها - گروه‌های دیگر نیز بر سر آن رقابت دارند. افزون بر این، معرفی چهار معاون برای نخست‌وزیر، از جمله انتخاب «لیث الخزعلی» برادر قیس الخزعلی از عصائب اهل الحق، خشم و تمسخر افکار عمومی و تحلیل‌گران را دوچندان کرد و بحث را از سطح «نقد یک وزارتخانه» به سطح «نقد منطق حاکم بر کل ساختار قدرت» ارتقا داد.

🖍 واکنش چهره‌ها و تحلیل‌گران در چند محور شکل گرفت. «احمد عبدالساده»، روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر نزدیک به مقاومت اسلامی عراق با ادبیاتی تند طبقه حاکم شیعه را به باد انتقاد گرفت و گفت این طبقه به جای کوچک‌سازی دولت و کاهش حقوق مسئولان، در اوج بحران به فکر تولید وزارتخانه‌های هدردهنده (هوش مصنوعی، گردشگری و معاونت‌ها) و خیانت به فقرای ایثارگر است. «هیثم المیاحی»، عضو شورای مرکزی حزب دموکرات کردستان (پارتی) این پرسش را مطرح کرد که اگر پول نیست چرا خرج‌تراشی می‌کنید و چهار معاون نخست‌وزیر، چهار معاون رئیس‌جمهور و چند وزارتخانه اضافه می‌آورید؟ در مقابل، «صادق العسکری»، روزنامه‌نگار صریحاً نزدیک به عصائب اهل الحق، دفاعی درون‌گفتمانی ارائه کرد: او مشکلی با وزارت هوش مصنوعی ندارد، اما می‌پرسد چرا وقتی نوبت به نامزدی «دکتر لیث الخزعلی» از عصائب می‌رسد صدای همه سیاستمداران درمی‌آید؛ آیا این منصب از زمان تأسیس عراق فقط برای بقیه حلال بوده است؟ «د. علاء مصطفی»، پژوهشگر امور استراتژیک و دانشگاهی اهل بغداد، با کنایه تلخ اولین مأموریت وزارتخانه جدید را کشف هزینه واقعی پل‌سازی‌ها و تقاطع‌های دولت السودانی و ارزیابی چرایی ورشکستگی خزانه و بدهی ۲۰۰ تریلیونی دانست، زیرا به تعبیر او هوش مصنوعی نه حب دارد و نه بغض. «برکات علی حمودی»، طنزپرداز و تحلیل‌گر مدنی، نیز به طنز نوشت این وزارتخانه نیازی به ساختمان ندارد و دفترش روی آیفون وزیر است و کارمندانش بات‌های هوش مصنوعی و ChatGPT هستند.

📌 محتوای غالب این هشتگ دو مضمون مکمل را در خود جا داده است. مضمون نخست، تمسخر تضاد ساختاری و توسعه‌نیافتگی است: کاربران با انتشار تصاویر مدارسی از جنس گٍل (مدارس طینیة) در استان‌های جنوبی، صحنه‌های بحران برق، سوختن گاز همراه نفت در مشعل‌ها (Flaring Gas)، ترافیک و کمبود بودجه، ایجاد «وزارت هوش مصنوعی» را حرکتی کاریکاتوری خواندند و آن را به ماجرای فیلم معروف عادل امام، یعنی شیء وهمی یا همان «الفنکوش»، تشبیه کردند.