🔴 فلسفه، حقوق بشر و سایه استعمار
✍🏻 مهرداد احمدی شیخانی
مهرداد احمدی شیخانی پرسش خود را از سکانس پایانی فیلم «دور و دورتر» (Far and Away) آغاز می‌کند؛ جایی که مهاجران برای تصاحب زمین در اوکلاهاما می‌تازند و سرزمین، تقریباً «بی‌صاحب» به تصویر کشیده می‌شود.
اما آن زمین‌ها در خلأ تاریخی قرار نداشتند. «ران زمین»‌های اواخر قرن نوزدهم بخشی از فرایندی بودند که با جابه‌جایی و سلب مالکیت از جوامع بومی آمریکا پیوند داشت؛ زمینه‌ای که خود روایت هالیوودی فیلم تقریباً از آن عبور می‌کند.
شیخانی از این مثال به پرسشی بزرگ‌تر می‌رسد: فلسفه، دموکراسی و حقوق بشر تا چه اندازه توانسته‌اند رفتار قدرت‌های غربی را در برابر ملت‌ها و جوامع دیگر مهار کنند؟ او تاریخ استعمار، خشونت در کنگو، جنگ‌های معاصر و سیاست امروز آمریکا و اسرائیل را نشانه شکاف میان ارزش‌های اعلام‌شده و رفتار قدرت می‌داند.
برخی جزئیات تاریخی یادداشت نیازمند تعدیل‌اند؛ برای نمونه، رقم دقیق قربانیان دوره لئوپولد دوم در کنگو قابل تعیین نیست و برآورد مشهور حدود ده میلیون نفر کاهش جمعیت است، نه ۲۰ میلیون «کشته مستقیم». همچنین دو نقل‌قول منتسب به برژینسکی و دیک چنی در صورت بیان‌شده، پشتوانه معتبر ندارند.
اما مثال‌های امروز نویسنده واقعی‌اند: دونالد ترامپ در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل از احتمال «نابودی» جمهوری اسلامی سخن گفت، و بنیامین نتانیاهو نیز در همان مجمع یک پیجر را بالا گرفت و عملیات انفجار پیجرهای حزب‌الله در سال ۲۰۲۴ را یادآوری کرد.
از این منظر، یادداشت را می‌توان نه حکم نهایی درباره «غرب»، بلکه پرسشی انتقادی درباره فاصله میان فلسفه سیاسی و منطق قدرت خواند:
آیا ارزش‌هایی چون آزادی، دموکراسی و حقوق بشر توانسته‌اند قدرت را مهار کنند، یا در بزنگاه‌های ژئوپولیتیک همچنان منافع و برتری نظامی دست بالا را دارند؟
متن کامل یادداشت مهرداد احمدی شیخانی در جماران
#منتخب_فرهیختگان
#مهرداد_احمدی_شیخانی
#فلسفه
#استعمار
#حقوق_بشر
#دموکراسی
#غرب
#تاریخ
#فرهیختگان روزن آگاهی