پند / سوگند نامه پزشكی علی ابن عباس مجوسی اهوازی، دانشمند و پزشک بزرگ سده چهارم هجری ایران که به باور بسیاری پایه گذار عصب شناسی و جراحی علمی مغز جهان (۱) به شمار می آید.

او در جهان باختر با نام Haley filius Abbas مشهور است‌.

بنام خداوند بخشنده مهربان

"هركه بخواهد پزشك دانشمندي گردد بايد به پندهاي بقراط حكيم كه در زمان خود براي پزشكان گفته پيروي نمايد.
نخستين موعظت آن است كه ستايش پروردگار و فرمانبرداري خداوند عزو جل را به جاي آرند و پس از آن استادان خود را بزرگ دارند و در خدمت و سپاسگزاري و گرامي داشتن آنان همت گمارند. همچنان كه در حق پدر و مادر خود احترام و نيكي مي كنيد و آنان را در دارايي خود شريك مي دانيد بايد در حق استادان نيز چنان كنيد. فرزندان استادان را نسبت به خود برادر بدانيد وهر كه بخواهد طب بياموزد و استحقاق آن را داشته باشد بدون اجر و مزد و شرط و اميد تلافي به آنها ياد دهيد و آنان را به منزله فرزندان خود و معلمينتان بشماريد و از مردمان پست مانع شويد كه اين علم شريف را فرا گيرند.

پزشك بايد در درمان بيماران و حسن تدبير و معالجه آنان چه با غذا و چه با دارو بكوشد و منظورش از درمان استفاده و پول پرستي نباشد و بيشتر اجر و ثواب را در مد نظر دارد هيچ گاه داروي خطرناك به بيمار ندهد و وصف آن را نيز به بيمار ننمايد و مريض را به چنين داروها نه دلالت كند و نه از آن سخني راند.

از تجويز داروهاي سقط كننده جنين پرهيز نمايد و آنها را به احدی معرفي نكند. پزشكی بايد پاك و با كيش و خداپرست و خوش زبان و نيكو روش باشد و از هر ناپاكي و پليدي و گناه دوري جويد. نسبت به زنان چه بانو و چه كنيز از نظر بد نگاه نكند و به منزل آنان جز براي درمان و معالجه وارد نشود.

طبيب بايد از بيماران راز بيماران را محفوظ دارد از افشا سر آنها به خودي و بيگانه و نزديكان و دوران دوري جويد چراكه بسياري از بيماران بيماري خود را از پدر و مادر و كسان خود و مستور و مكتوم مي دارند ولي آن را به طبيب مي گويند (مانند دردهاي رحمی و بواسير و امثال آنها) پس طبيب بايد از خود بيمار در كتمان بيماري بيشتر دقت نمايد.

بر پزشك است كه در جميع احوال بر آنچه كه بقراط حكيم فرموده رفتار نمايد و رحيم و پاك چشم و مهربان و خير رسان و خوش زبان باشد و در درمان بيماران به خصوص مسكينان و فقرا به جد كوشد. در فكر سود و اجر از اين دسته نبوده بلكه اگر ممكن شود دارو را  از كيسه خود بدان ها بدهد و اگر اين كار ممكن نگردد به درمان آنها پرداخته شب و روز به بالينشان حاضر شود. مخصوصا اگر بيماري آنها حاد و تند باشد چرا كه بيماريهاي حاد زود تغيير و دگرگوني پيدا كنند.

برای پزشك شايسته نيست به خوش گذراني و تنعم و لهو ولعب مشغول باشد و ملول نگردد بلكه خود را مجبورنمايد كه هرچه مي خواند ياد گيرد و حتي مطالب را در آمد و رفت متذكر شود و آنچه را كه محتاج اليه است چه علما و چه عملا در ذهن خود فراگيرد تا هميشه محتاج به مراجعه كتاب نباشد. به علت آنكه گاهي اتفاق افتد كتاب را آفت رسد در اين صورت به آنچه محفوظ دارد رجوع نمايد.
بايد مطالب را در جواني آموخت به دليل آنكه نگاهداري و حفظ آنها در اين موقع از پيري كه مادر فراموشي است آسانتر مي باشد.

طالب علم طب بايد پيوسته در بيمارستان ها و محل بيماران در خدمت استادان دانشمند و پزشكان حاذق به كارهاي بيماران و احوال آنان پردازد تا در مصاحبت و خدمت اين استادان و پزشكان زبردست از عوارض و احوال بيماران آنچه كه خوانده است يادگرفته از نيكي و بدي فرجام بيماري ها آگاه شود اگر چنين كند در اين صناعت به مقامي بلند مي رسد.

بنابراين اگر كسي بخواهد طبيبي حاذق و فاضل باشد بايد بدين دستورها رفتار كند و اين پندها را در گوش داشته به صفات اخلاقي كه ذكر شد خوي گيرد و در عمل كردن بدان ها سستي نورزد و كوچك نشمارد.

اگر بدين رويه رفتار نمود درمانش در بيماران موثر خواهد گشت و مردم بد و اعتماد نموده و بدو خواهند گرويد و او نيز به دوستي و ذكر خير آنان نايل شده واز قبل مردم منتفع خواهد شد. خداوند متعال از همه داناتر است".


پروفسور علیرضا رنجبر
بن، آلمان

(۱) https://neupsykey.com/landmarks-in-the-history-of-neurosurgery/

بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
     
@ipyaf