بازطراحی معماری امنیتی خاورمیانه: از منازعه تا صلح پایدار

یکشنبه 23 آذر ماه 1404

گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

دکترسید قائم موسوی
پژوهشگر مسائل ایران

بحث را با یک سؤال شروع می کنم که آیا صلح پایدار در خاورمیانه ممکن است؟ در خاورمیانه صلح پایدار به معنای حذف منازعه نیست؛به معنای مدیریت و مهار ساختاری منازعه است. به دیالایل ساختاری زیر صلح کامل ممکن نیست.
ترکیب ژئوپلیتیکی چندقطبی قدرت های منطقه شامل کشورهای ایران، عربستان،ترکیه و اسرائیل. در این پهنه ی جغرافیایی قدرت های بزرگ به شدت رقابت دارند.این منطقه دارای گره های هویتی و ایدئولوژیک می باشد. بازیگران دارای رقابت صرف نظامی نیستند، رقابت آنها شامل مسائل هویتی،تاریخی، مذهبی و ژئوپلیتیک است. همین تنوع هویت های امنیتی باعث شکنندگی صلح می شود. در این منطقه بازیگران غیردولتی مسلح وجود دارد که توسط قدرتهای منطقه ای یا کشورهای خارجی ایجاد و تامین می شوند.یک نظام حقوق منطقه ای وجود ندارد. بازیگران بیرونی در ایجاد یا گسست نظام های امنیتی نقش تعیین کننده دارند. البته این به این معنا نیست که صلح کاملا ناممکن است. در این منطقه مصر و اسرائیل، اردن و اسرائیل با یکدیگر صلح کردند.عربستان و جمهوری اسلامی ایران بعد از 7 سال با وساطت یکی از قدرتهای جهانی به سمت تنش زدایی رفتند. پایداری صلح نیاز به چارچوب، اراده و گاها میانجی خارجی دارد.
بازطراحی معماری همزمان مولفه های متعددی را در خودش دارد. یعنی نظم گذشته یا دچار فروپاشی شده یا در آستانه ی بازطراحی است. طراحی نیز اراده و طراح می خواهد. به زعم بسیاری 7 اکتبر آغازگر نوعی گذار نظم منطقه ای بوده است.آن رخداد شرایط تقریبا تثبیت شده پسابرجام و پساآبراهام را در هم شکست. بعد از این اتفاق بود که همه بازیگران اصلی ناچار شدند، موقعیت خودشان را بازتعریف کنند.
در خاورمیانه چند معماری امنیتی متضاد همزمان روی هم افتاده اند. به نظر می رسد خاورمیانه ذاتاً ضد صلح پایدار باشد.تعدد قطب های تهدید شامل ایران، عربستان، ترکیه و اسرائیل مانع از شکل گیری یک معماری امنیتی متوازن می شود. هیچ کدام از قدرت ها هژمون نیستند، به همین علت تعادل ناپایدار است.ترکیب مذهب، قومیت و ایدئولوژی، تهدید وجودی می سازد. وقتی تهدید وجودی باشد و بقاء طرفین را نشانه رود اساساً مصالحه عقلانی سخت می شود. بعلاوه در این منطقه امنیت چندجانبه و یک محصول بومی نیست؛ وارداتی است. همین خصوصیت وارداتی امنیت باعث می شود که در راستای منافع متعارض قدرتهای خارجی صلح موقتی و شکننده تحمیل و ممکن شود اما پایدار شدن آن خلاف منطق سیستم است.


متن کامل در:

https://B2n.ir/we4880



https://t.me/ipsan