https://B2n.ir/hz5268


تأثیر حملات اخیر اسرائیل بر قطر و تهدید صلح ابراهیم
دکتر مریم خالقی نژاد: مدیر گروه کتاب و صلح انجمن علمی مطالعات صلح ایران

مقدمه:
در روزهای گذشته، حملات نظامی اسرائیل به خاک قطر، نه تنها یک تحول خطرناک در جغرافیای سیاسی منطقه خاورمیانه محسوب می‌شود، بلکه به مثابه ضربه‌ای مستقیم به پایه‌های شکننده و متزلزل «توافقنامه‌های صلح ابراهیم» است. این توافقنامه‌ها که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری دولت قطر و ایالات متحده به امضا رسید، هدفی فراتر از عادی‌سازی روابط برخی کشورهای عربی با اسرائیل داشت و در پی ایجاد یک ائتلاف منطقه‌ای جدید در مقابل نفوذ ایران بود. حمله اخیر، این سؤال حیاتی را به وجود می‌آورد که آیا معماری امنیتی جدید مد نظر اسراییل و حامیانش در خاورمیانه، در حال فروپاشی است و به بن بست خواهد رسید؟

پیشینه و دینامیک روابط قطر و اسرائیل
روابط قطر و اسرائیل، برخلاف بسیاری از کشورهای عربی، همواره یک رابطه غیرمستقیم، پرنوسان و عمدتا کاربردی (Pragmatic) بوده است. این روابط را می‌توان در چند مرحله خلاصه کرد. ابتدا دهه ۱۹۹۰ و عصر امید: پس از توافقنامه اسلو در سال ۱۹۹۳، قطر یکی از پیشگامان تعامل با اسرائیل بود. در سال ۱۹۹۶، یک دفتر تجاری اسرائیل در دوحه گشوده شد و روابط تجاری و دیپلماتیک محدودی برقرار گردید. این دوره نمادی از تمایل قطر به ایفای نقش یک میانجی (mediator) در فرآیند صلح خاورمیانه بود. دومین مرحله عصر تیرگی و قطع روابط (۲۰۰۹-۲۰۰۰):ربا تشدید نارضایتی از روند صلح فلسطین-اسرائیل و به ویژه پس از جنگ غزه در سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹، قطر به طور رسمی روابط خود با اسرائیل را قطع کرد. این تصمیم، همسو با احساسات عمومی جهان عرب و همچنین جهت‌گیری جدید سیاست خارجی قطر برای افزایش نفوذ در جنبش‌های مقاومت بود. و سرانجام سومین دوره ار روابط قطر با رژیم اسرائیل عصر میانجی‌گری غیرمستقیم (۲۰۱۰ تاکنون) است که علیرغم قطع روابط رسمی، قطر و اسرائیل همواره کانال‌های ارتباطی غیرمستقیم خود را، عمدتا از طریق سازمان اطلاعات موساد و با واسطه‌گری کشورهایی مانند مصر و آمریکا، حفظ کرده‌اند. نقش قطر به عنوان حامی مالی نوار غزه و واسطه آزادی اسرای اسرائیلی، این کشور را به یک شریک ضروری (اگرچه غیررسمی) برای اسرائیل در مدیریت بحران غزه تبدیل کرده است اما با اتفاق نهم سپتامبر 2025 مبنی بر حمله اسراییل به مقامات حماس در قطر باید شاهد دور جدیدی از سیاست ¬های اتخاذی قطر باشیم که کدام مسیر از ادامه روابط و میانجیگری یا دوری از اسرائیل و تنش با اسرائیل را اتخاذ خواهد کرد؟ رابطه قطر و اسرائیل هرگز یک رابطه عادی مبتنی بر اعتماد نبوده، بلکه یک همزیستی مبتنی ضرورت (on necessity) و عملگرایی (pragmatism) بوده است. قطر برای اسرائیل، کلیدی برای مدیریت غزه و یک کانال ارتباطی با حماس است، و اسرائیل برای قطر، یک ابزار برای افزایش نقش آفرینی منطقه‌ای و نمایش توانایی میانجی‌گری به غرب محسوب می‌شود.




https://t.me/ipsan