📌 چگونه توزیع بولتزمن می‌تواند تنوع انتخاب‌های انسانی در موقعیت‌های مختلف را توضیح دهد؟

یافته‌های آزمایش‌های رفتاری نشان می‌دهد که انتخاب‌های افراد در موقعیت‌های مختلف با پیش‌بینی‌های نظریه بازی هم‌خوانی ندارد. یکی از دلایل این ناسازگاری آن است که افراد، بنابر تعریف عقلانیت از منظر نظریه بازی، با عقلانیت کامل تصمیم‌گیری نمی‌کنند. عقلانیت در نظریه بازی به معنای توانایی افراد در اتخاذ تصمیم‌های بهینه به منظور بیشینه کردن منافع خود در شرایط رقابتی و تعاملی است. با این حال، در واقعیت، رفتار انسانی ممکن است تحت تأثیر عوامل عاطفی، اجتماعی و روان‌شناختی قرار گیرد. نتایج یک پژوهش جدید توسط دکتر مجتبی مددی‌اصل و دکتر مهدی صادقی از پژوهشکده علوم زیستی نشان می‌دهد که معرفی یک چارچوب نظری مبتنی بر توزیع احتمالاتی بولتزمن می‌تواند این تنوع در تصمیم‌گیری‌های افراد را توضیح دهد.

تغییرات دمایی در علومی مانند فیزیک و زیست‌شناسی یکی از عوامل تاثیرگذار (شاید موثرترین آن‌ها) در تنوع زیستی و رفتاری در سیستم‌های متشکل از موجودات زنده و غیرزنده است. به طور خاص، آنتروپی در فیزیک به عنوان معیاری از بی‌نظمی یا تصادفی بودن یک سیستم تعریف می‌شود. در دماهای بسیار پایین، به ویژه در دمای صفر مطلق، آنتروپی سیستم کمینه می‌شود. در دماهای بسیار بالا، اما، آنتروپی یا بی‌نظمی به طور کلی افزایش می‌یابد. با الهام از این مفاهیم، در چارچوب ارائه شده تنوع انتخاب‌های افراد را می‌توان به تنوع در عقلانیت آن‌ها ربط داد. به طور خاص، نسبت دادن دما به افراد می‌تواند معیاری از عقلانیت آن‌ها باشد: دمای صفر بیانگر بیشینه عقلانیت (جایی که تصمیمات افراد در راستای بیشینه کردن منفعت آن‌هاست) و دمای بی‌نهایت مترادف کمینه عقلانیت (جایی که افراد تصادفی و بی‌توجه به منفعت خود تصمیم می‌گیرند). نتایج مدل حاکی از آن است که ادغام چنین مفهومی با توزیع مشهور بولتزمن می‌تواند احتمالات انتخاب‌های متنوع افراد در شرایط مختلف را پیش‌بینی نمود. همچنین، تحلیل داده‌های تجربی از مطالعات رفتاری پیشین نیز یافته‌های این مدل را به خوبی تایید می‌کند.

نتایج حاصل از این پژوهش به تازگی در مجله Chaos: An Interdisciplinary Journal of Nonlinear Science به چاپ رسیده است. برای اطلاعات بیشتر به لینک زیر مراجعه فرمایید:

✏️ https://doi.org/10.1063/5.0293595

در صورت تمایل به دسترسی به فایل PDF مقاله، می‌توانید با آقای دکتر مددی‌اصل به نشانی ایمیل m.madadi@ipm.ir تماس بگیرید.