تبیین دیدگاه‌های انجمن علمی روان‌پزشکان ایران
رییس و سخنگوی انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در گفت‌وگو با خبرگزاری «خبرآنلاین» ابراز. نمودند که جامعه‌ی ایران در سال ۱۴۰۴ زیر فشار هم‌زمان استرس‌های حاد و مزمن قرار گرفت؛ از جنگ و سوگ جمعی تا نااطمینانی اقتصادی، قطع ارتباطات، فرسایش اعتماد اجتماعی و تنش در روابط خانوادگی و دوستانه. به گفته آنان، تداوم این وضعیت، بدون مداخله مؤثر و سیاست‌گذاری مسئولانه، می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت روان فردی و جمعی داشته باشد. در ادامه چکیده‌ای از مهم‌ترین بخش‌های این گفت‌وگو را می‌خوانید.
🗞خبرآنلاین: مردم ایران تجربه‌های سختی در سال ۱۴۰۴ داشتند؛ جنگ، حوادث دی‌ماه و نااطمینانی مداوم. برداشت شما به عنوان روان‌پزشک از واکنش جامعه چه بوده است؟
شریعت: یکی از مهم‌ترین متغیرهای مؤثر بر سلامت روان، استرس‌های حاد و مزمن است. مردم ایران در سال‌های گذشته استرس‌های مزمن زیادی را تجربه کرده‌اند و در سال ۱۴۰۴ نیز با چند استرس حاد مانند جنگ‌ها و حوادث دی‌ماه مواجه شدند. استرس‌های حاد معمولاً چیزهایی را که پنهان یا در حال شکل‌گیری بوده‌اند، آشکار می‌کنند. بنابراین در سال گذشته با افزایش تعداد افرادی روبه‌رو شدیم که نشانه‌های جدی استرس را تجربه کردند.
استرس ناشی از جنگ معمولاً با اضطراب، ترس و نگرانی برای از دست دادن عزیزان همراه است، اما استرس دی‌ماه بیشتر از جنس سوگ بود. تعداد قابل توجهی از افراد در آن حوادث از میان ما رفتند و همین مسئله نوعی سوگ گسترده و شدید در کشور ایجاد کرد.
جلالی: سال ۱۴۰۴ به ما یادآوری کرد که سلامت روان فراتر از وجود یا نبود بیماری روان‌پزشکی است. مزمن شدن مجموعه‌ای از استرس‌ها جامعه را در وضعیت تهدید مزمن سلامت روان و کاهش کارآمدی قرار داده است. یکی از پایه‌های کارآمدی جامعه، اعتماد است و متأسفانه ما با مجموعه‌ای از شرایط اعتماد-زدا روبه‌رو هستیم.
برای مثال، در بحران‌ها، مردم به اطلاعات درست، دقیق و قابل اعتماد نیاز دارند؛ اما وقتی رسانه رسمی تصویری متفاوت با تجربه زیسته مردم ارائه می‌کند، اعتماد کاهش پیدا می‌کند. درباره آمار قربانیان دی‌ماه یا جنگ اخیر، فضایی شکل گرفته که در آن هر عددی می‌تواند محل تردید یا بازی سیاسی شود. این یعنی اعتماد آسیب دیده است. از سوی دیگر، گاهی تصور می‌شود مردم باید همان نگاهی را داشته باشند که در اتاق فرماندهی وجود دارد، در حالی که مردم خودشان ترس را در بدن، زندگی و سفره‌هایشان تجربه می‌کنند.
🗞خبرآنلاین: در چنین شرایطی، نقش خانواده، دوستان و شبکه‌های نزدیک حمایتی چیست؟
شریعت: وقتی استرس وجود دارد، افراد برای بازگشت به آرامش به منابع حمایتی نیاز دارند؛ اما وقتی اعتماد به نهادهای رسمی کاهش یافته و نهادهای خصوصی هم رشد کافی نکرده‌اند، خانواده، دوستان و نزدیکان مهم‌ترین پناه افراد می‌شوند. با این حال، همین حلقه‌ها نیز این روزها تحت فشار قرار گرفته‌اند.
در خانواده‌ها، جمع‌های دوستانه و محیط‌های کاری، تنش‌های زیادی ایجاد شده است. برخی موافق جنگ بوده‌اند و برخی مخالف؛ گروهی به دیگری گفته وطن‌فروش یا بی‌وطن، و گروه مقابل نیز دیگری را خودفروخته یا فراموش‌کار دانسته است. اگر نتوانیم اختلاف نظرها را بپذیریم و به جای شنیدن، به هم برچسب بزنیم، در آینده با پیامدهای خوبی روبه‌رو نخواهیم شد.
جلالی: ما با وضعیتی مثل سیل مواجه نیستیم که جامعه در برابر آن همدل شود. امروز درباره مسائل اصلی، بخش‌های مختلف جامعه دیدگاه‌های متفاوت و حتی متعارض دارند. حتی خانواده، که هنوز یکی از پایگاه‌های مهم اعتماد در ایران است، در ماجرای دی‌ماه و جنگ اخیر دچار تکه‌پارگی شده است. افراد داخل خانواده دیدگاه‌های متفاوت دارند و گاهی یکدیگر را چنان قضاوت می‌کنند که پیوندها آسیب می‌بیند.
در چنین فضایی، نوعی «شرپنداری» رواج پیدا می‌کند؛ یعنی طرف مقابل نه فقط مخالف، بلکه نماینده شر مطلق دیده می‌شود. یکی مزدور خوانده می‌شود، دیگری بی‌وطن. وقتی بخش‌های منطقی ذهن کنار می‌رود، قضاوت‌های بدوی و هیجانی جای گفت‌وگو را می‌گیرد. این وضعیت شبیه حالت تهدید بقاست.
شریعت: خشم را نمی‌توان انکار کرد. مساله، مدیریت خشم است. خشم اگر فرصت بیان سالم پیدا نکند، انباشته می‌شود و ممکن است در جایی بروز کند که ربط مستقیمی به منشأ آن ندارد. خشم سرکوب‌شده می‌تواند روابط خانوادگی، کاری و اجتماعی را تخریب کند. باید اجازه داد خشم به شکلی غیرمخرب بیان شود.
📎 بقیه در ادامه. ۱/۳
#بازتاب