بله؛ بارها. ایران در طول تاریخ دوره‌هایی را پشت سر گذاشته که شاید برای مردم آن زمان، آینده چیزی جز فروپاشی به نظر نمی‌رسید. روزی سپاه مغول از راه رسید و شهرها یکی پس از دیگری سقوط کردند. روزی دیگر تیمور به ایران لشکر کشید و بخش‌هایی از کشور را به ویرانی کشاند. در دوره قاجار، ایران در جنگ با روسیه شکست خورد و بخش‌هایی از سرزمینش را از دست داد. در جنگ جهانی اول، ایران با وجود اعلام بی‌طرفی، به میدان رقابت ارتش‌های روس، بریتانیا و عثمانی تبدیل شد. و در سال ۱۳۲۰، ارتش شوروی و بریتانیا از شمال و جنوب وارد ایران شدند و رضاشاه مجبور به کناره‌گیری شد.

در بعضی از این دوره‌ها، مسئله فقط جنگ نبود؛ قحطی بود، بیماری بود، سقوط اقتصادی بود، ناامنی بود و بی‌ثباتی سیاسی. اما تاریخ یک چیز را بارها نشان داده: کشورها همیشه دقیقاً همان‌طور که وارد بحران می‌شوند، از آن خارج نمی‌شوند. گاهی حکومتی سقوط می‌کند و حکومت دیگری شکل می‌گیرد، گاهی سرزمینی از دست می‌رود، گاهی جامعه سال‌ها یا حتی قرن‌ها هزینه می‌دهد و گاهی پس از یک دوره طولانی آشوب، دوباره ثبات و بازسازی آغاز می‌شود.

ایران هم بارها تغییر کرده، شکست خورده، تجزیه شده، دوباره ساخته شده و شکل تازه‌ای به خود گرفته است. تاریخ قرار نیست به ما بگوید امروز دقیقاً چه اتفاقی خواهد افتاد؛ اما یادآوری می‌کند که هیچ بحران تاریخی را نمی‌توان صرفاً با تصور همان لحظه قضاوت کرد.

🆔 @innernote1