✍️گردآوری:دکتر محمدرضا ناظر(استاد بیماریهای عفونی)
وقتی صحبت از طاعون می‌شود، معمولاً ذهن ما به سمت «موش» و «کک» می‌رود؛ و این درست است.
اما یک حلقه مهم دیگر هم وجود دارد:
🐀 جوندگان وحشی
⬇️
🦟 کک آلوده
⬇️
🐈 گربه
⬇️
👨👩👧 انسان
🔴 گربه مخزن اصلی طاعون نیست؛ اما می‌تواند پل انتقال باشد.
گربه‌ها به‌ویژه به Yersinia pestis حساس‌اند و می‌توانند پس از گازگرفتگی کک آلوده یا شکار و خوردن جوندگان آلوده، دچار طاعون شوند.
اهمیت گربه از اینجا شروع می‌شود:
1️⃣ گربه شکارچی طبیعی جوندگان است
گربه‌ای که در محیط روستایی، باغ، انبار یا حاشیه شهر آزادانه رفت‌وآمد می‌کند، ممکن است با جوندگان آلوده تماس پیدا کند یا آنها را شکار کند.
2️⃣ کک‌های آلوده می‌توانند همراه گربه وارد محیط انسانی شوند
گربه می‌تواند کک‌های آلوده را به خانه منتقل کند و به این ترتیب چرخه‌ای که در طبیعت بین جوندگان و کک‌ها وجود دارد، به محیط زندگی انسان نزدیک شود.
3️⃣ خود گربه می‌تواند بیمار و عفونی شود
این نکته بسیار مهم است.
در گربه مبتلا، لنفادنوپاتی، تب، بی‌حالی و به‌خصوص لنفادنیت زیر فکی ممکن است دیده شود و گاهی شبیه یک آبسه معمولی ناشی از گازگرفتگی به نظر برسد.
4️⃣ تماس مستقیم با گربه بیمار خطرناک است
گازگرفتگی، خراش، تماس با ترشحات عفونی و حتی در گربه مبتلا به طاعون ریوی، تماس نزدیک با ترشحات تنفسی می‌تواند انسان را در معرض Y. pestis قرار دهد.
سازمان CDC گربه‌ها را از حیوانات مهم در انتقال طاعون به انسان می‌داند و تأکید می‌کند که گربه‌ها نسبت به سگ‌ها حساسیت بیشتری به بیماری شدید دارند.
⚠️ و این موضوع برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.
ایران سابقه تاریخی طاعون دارد و مطالعات جدید نیز نشان داده‌اند که در برخی مناطق غرب کشور، شواهد سرولوژیک تماس جوندگان با Y. pestis وجود دارد.
در یک مطالعه در همدان، از میان ۹۲۷ جوندگان بررسی‌شده، بیشتر نمونه‌ها متعلق به جنس Meriones بودند و آنتی‌بادی علیه آنتی‌ژن F1 در تعدادی از جوندگان شناسایی شد. پژوهشگران غرب ایران را یک کانون قدیمی طاعون دانسته و بر ضرورت پایش مداوم تأکید کرده‌اند.
مطالعه دیگری در شمال‌غرب ایران نیز شواهد سرولوژیک عفونت Y. pestis را نه‌تنها در جوندگان، بلکه در تعدادی از سگ‌های گله و یک Canis aureus نشان داد؛ اگرچه کشت و PCR مستقیم در جوندگان و کک‌ها منفی بود.
بنابراین اگر روزی فعالیت طاعون در یک کانون طبیعی ایران افزایش پیدا کند، گربه‌های آزادگرد، به‌خصوص گربه‌هایی که جوندگان شکار می‌کنند، می‌توانند یکی از حلقه‌های مهم انتقال بیماری از اکوسیستم جوندگان به انسان باشند.
🔴 اما یک نکته بسیار مهم:
این حرف به معنی «خطرناک بودن گربه‌ها» یا لزوم کشتن یا حذف آنها نیست.
برعکس؛ راهبرد درست، کنترل کک، کنترل جوندگان، مراقبت دامپزشکی از گربه‌های بیمار و آموزش صاحبان حیوانات است.
سازمان WHO نیز تأکید می‌کند که چرخه طبیعی طاعون عمدتاً در میان پستانداران کوچک و کک‌های آنها برقرار است و انسان از طریق کک آلوده، تماس مستقیم با حیوان آلوده یا در طاعون ریوی از طریق ذرات تنفسی آلوده می‌تواند مبتلا شود.
💡 پس شاید بتوان گفت:
«گربه مخزن طاعون نیست؛
اما در شرایط مناسب، می‌تواند پاشنه آشیل ارتباط بین چرخه وحشی طاعون و خانه انسان باشد.»
و به همین دلیل، در برنامه پایش طاعون در مناطق پرخطر، پایش جوندگان، کک‌ها و حیوانات خانگی به‌ویژه گربه‌ها باید در کنار مراقبت انسانی دیده شود.
📚 مقالات و منابع:
1. Esmaeili S, et al. The surveillance of plague among rodents and dogs in Western Iran. PLOS Neglected Tropical Diseases. 2023.
2. Serological evidence of Yersinia pestis infection in rodents and carnivores in Northwestern Iran.
3. CDC. Veterinary Guidance for Plague؛ درباره حساسیت بالای گربه‌ها و خطر انتقال به انسان.
4. WHO. Plague – Fact Sheet؛ مسیرهای انتقال و چرخه طبیعی بیماری.
5. CDC. How Plague Spreads؛ نقش کک‌ها، جوندگان و حیوانات خانگی در انتقال.
@IMS_NEWS 🩺💉👨⚕👩⚕