روزنامه سلامت – اپیزود 18

پروتئین بیشتر = مغز فعال‌تر؟ شاید بیشتر از چیزی که فکر می‌کنی!

🧠 وقتی صحبت از تغذیه‌ی مغز می‌شه، خیلی‌ها سریع سراغ قهوه یا مکمل‌های تقویتی می‌رن، اما پژوهش‌های جدید علمی نشون می‌دن که پروتئین‌های غذایی – هم حیوانی و هم گیاهی – نقش مهمی در بهبود عملکرد مغز، به‌ویژه تمرکز، حافظه و سرعت ذهنی دارن.

چی بررسی شد؟
🔹 بررسی ۲۳ کارآزمایی بالینی روی بزرگسالان، سالمندان و بیماران
🔹 ارزیابی تأثیر مصرف پروتئین (سویا، شیر، آجیل، ماهی و...) بر:
• حافظه کاری
• سرعت پردازش
• تمرکز
• جریان خون مغزی (CBF)

نتیجه چی بود؟
تحلیل داده‌ها نشون داد که:
✅ در سالمندان:
مصرف پروتئین‌هایی مثل بادام‌زمینی، پروتئین شیر و مغزها، باعث بهبود قابل‌توجهی در سرعت پردازش اطلاعات و حافظه کاری شد.
مطالعه‌ای که از مکمل پروتئین شیر استفاده کرد، بهبود معنی‌داری در شناخت کلی و تمرکز گزارش کرد.
✅ در بیماران مبتلا به سکته یا آلزایمر:
پروتئین وی و پروتئین‌های گیاهی (مثل سویا) تأثیرات مثبتی بر حافظه و توانایی بازیابی اطلاعات داشتن.
✅ در بزرگسالان سالم:
اثر پروتئین‌ها خفیف‌تر بود، اما همچنان در برخی موارد (مثل بعد از خواب کم یا در فشار ذهنی بالا)، مصرف پروتئین باعث پایداری توجه و کاهش خستگی ذهنی شد.
✅ در برخی شرایط خاص:
مصرف پروتئین بیش از حد یا نامتناسب (مثلاً در بیماران دیابتی یا با کمبود ویتامین B12)، می‌تونه اثر معکوس بذاره و حتی عملکرد شناختی رو کاهش بده.

پروتئین‌ها چه‌طور روی مغز اثر می‌ذارن؟
✳️ افزایش سطح آمینواسیدهای کلیدی (مثل تریپتوفان و تیروزین): این ترکیبات، پیش‌ساز انتقال‌دهنده‌های عصبی مثل سروتونین و دوپامین هستن که روی خلق، تمرکز و انگیزه اثر دارن.
✳️ افزایش CBF: در چند مطالعه MRI نشان داده شد که پروتئین‌ باعث افزایش جریان خون به بخش‌هایی از مغز می‌شه که مسئول حافظه و تصمیم‌گیری‌ هستن (مانند پیش‌پیشانی و هیپوکامپ).
✳️ تأمین بلوک‌های ساختاری نورون‌ها: پروتئین برای ساخت آنزیم‌ها و پیام‌رسان‌های عصبی حیاتی است.

کدوم پروتئین‌ها بهتر عمل کردن؟
🥛🥩پروتئین‌های حیوانی (مانند شیر، ماهی، گوشت کم‌چرب): مخصوصاً در سالمندان و بیماران موثر بودن
🌱پروتئین‌های گیاهی (مثل سویا، نخود، عدس): عملکرد خوبی داشتن، مخصوصاً در زنانی با کمبود ویتامین B12
🥜آجیل و مغزها (بادام، گردو، بادام‌زمینی): اثرات چندوجهی داشتن: بهبود حافظه، کاهش خستگی ذهنی، حفظ عملکرد شناختی در آزمون‌های استروپ و ریاضی

⚠️ به این نکات توجه کن:
❌اثر پروتئین بسته به سن، جنس، وضعیت سلامتی و نوع پروتئین متفاوته
❌استفاده بیش از حد از مکمل‌ها ممکنه بی‌اثر یا حتی مضر باشه
❌اثرگذاری بلندمدت نیازمند مصرف مداوم و متعادل در کنار رژیم غذایی سالمه

✅ جمع‌بندی:
✔ مغز برای عملکرد مطلوب نیاز به پروتئین کافی و باکیفیت داره
✔ پروتئین‌ها می‌تونن تمرکز، حافظه و سرعت ذهنی رو بهبود بدن، به‌ویژه در سالمندان یا شرایط خاص
✔ باید انتخاب پروتئین با نیاز و وضعیت بدن هماهنگ باشه
✔ رژیم متنوع و متعادل، کلید سلامت شناختی پایدار در طول عمره
✍️ بر اساس مقاله‌ی :
Effects of dietary proteins on cognitive performance and brain vascular function in adults
〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️
تهیه شده توسط:
🖊 نیلوفر هوتی

جهت مطالعه
📎 DOI: 10.1017/S0954422424000271

📍واحد پژوهش

کمیته تحقیقات دانشکده بهداشت
مسئول واحد پژوهش: حامد اجباری
@hsrc_zaums