دو تا ابزار ساده و خیلی کاربردی برای همین موقع‌ها هست: htop و iotop. نسخهٔ ارتقایافتهٔ
top و یک مانیتور قشنگ برای I/O دیسک.۱️⃣ نصب روی توزیع‌های مختلف
Debian/Ubuntu:
sudo apt update
sudo apt install htop iotop
Fedora:
sudo dnf install htop iotop
Arch:
sudo pacman -S htop iotop
۲️⃣ htop: دید سریع از پردازه‌ها و منابع
با اجرای سادهٔ
htop یک نمای رنگی و زنده از سیستم می‌بینی:• نوارهای رنگی بالای صفحه: مصرف CPU، RAM، Swap به‌صورت ریل‌تایم.
• لیست پردازه‌ها با رنگ‌بندی: پروسه‌های پرمصرف سریع به چشم می‌آیند.
چند کلید خیلی کاربردی:
• F6 برای تغییر sort (مثلاً بر اساس %CPU یا %MEM).
• F3 برای جست‌وجوی نام پروسه (مثلاً «firefox»).
• F9 برای ارسال سیگنال (مثلاً KILL) به پروسه‌ای که گیر کرده.
یه ترفند خوب: وقتی سیستم کند میشه، htop رو باز کن و sort رو بذار روی %CPU یا TIME+ تا ببینی کدوم سرویس از صبح تا حالا داره می‌جوه و ول نمی‌کنه
۳️⃣ iotop: وقتی مشکل از دیسکه، نه CPU
خیلی وقت‌ها CPU بیکاره ولی سیستم لَگ داره؛ معمولاً مشکل از I/O دیسکه.
با این دستور می‌تونی پردازه‌هایی که دیسک رو له کرده‌اند ببینی:
sudo iotop -o -P
• سوییچ
-o فقط پردازه‌هایی رو که واقعاً الان I/O دارن نشون می‌ده (خروجی تمیزتر).• سوییچ
-P نمایش per-process (به‌جای per-thread) رو فعال می‌کنه.ستون‌های مهم:
• DISK READ و DISK WRITE: سرعت خوندن/نوشتن هر پروسه.
• SWAPIN: اگر این بالا باشه یعنی سیستم داره زیاد swap می‌کنه و احتمالاً RAM کمه.
۴️⃣ یک سناریوی واقعی: پیدا کردن سرویس دردسرساز
فرض کن روی یک سرور
backup شبانه فعال شده و صبح سرور افتضاح کند شده. کاری که معمولاً انجام میشه:1. با
htop نگاه می‌کنی ببینی CPU رو کی می‌خوره (مثلاً یک tar یا gzip سنگین).2. هم‌زمان با
sudo iotop -o -P چک می‌کنی کدوم پروسه دیسک رو ۱۰۰٪ گرفته (مثلاً یک اسکریپت backup اشتباه کانفیگ شده).3. اگر لازم شد، با
F9 در htop به‌صورت کنترل‌شده kill می‌کنی و بعد سر فرصت اسکریپت رو اصلاح می‌کنی.۵️⃣ مستندات رسمی برای کندوکاو بیشتر
man pageها همیشه دوستت هستن:
man htop
man iotop
برای جزئیات کامل‌تر htop می‌تونی به پروژهٔ اصلیش هم سر بزنی:
htop.dev
در اولین فرصت که سیستم یه کم سنگین شد، این دو تا ابزار رو اجرا کن و چند دقیقه باهاشون بازی کن؛ بعد از یکی دو بار استفاده، تبدیل می‌شن به اولین چیزی که در هر کندی سیستم سراغش می‌ری
@Hack_Line_AI