«از فردیندوستی تا انقلابیگری»
یکی از پرسشهای من اینه که پیش از انقلاب، مردم ایران، بهویژه مردم شهرهای بزرگ، بیش از همه تهران، چقدر تحت تأثیر سینما بودن و چقدر با سینما رابطه داشتن. سینمای ایران پیش از انقلاب، سینمای کمسانسوری بود. مثل همۀ شئون دیگه، در سینما هم سانسور سیاسی وجود داشت، اما در زمینۀ اخلاقی، عرفی و دینی، سانسور اندک بود. به همین دلیل این پرسش مهمه که رابطۀ مردم ایران با چنین سینمایی چطور بود؛ سینمایی که خیلی پرکار و پرتولید بود و در عین حال فیلمهای خارجی هم بهسرعت به پردۀ سینماهای ایران میرسیدن. چنین سینمایی با چنین ویژگیهایی باعث میشه این پرسش مهم بشه: «رابطۀ مردم با سینما چطور بود؟»
در میان اسناد سینمای ایران پیش از انقلاب، به سندی برخوردم که ریز فروش سینماهای تهران در سال ۱۳۵۵ رو ثبت کرده بود. در این سند که متعلق به شهرداری و برای محاسبۀ عوارض شهرداریه، میزان فروش سینماها هم از نظر ریالی و هم از نظر تعداد بلیت، به تفکیک قیمت از ۲ تا ۶ تومانی، ذکر شده. بعضی اعداد و ارقام رو طبق این سند محاسبه کردم و به نتایجی خیرهکننده و باورنکردنی رسیدم که در مخیلهم ــ و احتمالاً در مخیلۀ شما ــ نمیگنجید! بعضی از این نتایج رو با هم مرور کنیم و با سالهای اخیر مقایسه کنیم.
اول، برای نمونه، یک سینما رو به تفکیک فروش مرور کنیم: مثلاً سینما «ری» که امروز دیگه وجود نداره، با سالن درجۀ دو، واقع در خیابون امیریه، نبش خیابون قزوین، چنین آمار فروشی داشت:
این سینما در سال ۱۳۵۵ در مجموع ۷۰۳ هزار بلیت فروخت؛ به تفکیک قیمت: ۵ هزار بلیت ۲۰ ریالی، ۱۴ هزار بلیت ۲۵ ریالی، ۲۰۶ هزار بلیت ۳۰ ریالی و ۴۷۸ هزار بلیت ۴۰ ریالی؛ یعنی در مجموع ۷۰۳ هزار بلیت. این یعنی ۲۵.۷۵۰.۰۰۰ ریال فروش داشت. حالا بر همین مبنا میشه بلیتفروشی سینماها در کل تهران رو در اون سال محاسبه کرد.
سال ۱۳۵۵، ۱۱۱ سینما در تهران فعال بودن. اگه تعداد بلیتهای فروختهشدۀ همۀ اونها رو با هم جمع بزنیم، به عدد بهتآور ۴۶.۳۸۲.۰۰۰ میرسیم! (درست خوندید، ۴۶ میلیون بلیت در یک سال!) تهران در سال ۱۳۵۵ حدود ۴.۵ میلیون جمعیت داشت. این یعنی سرانۀ تعداد بلیت سینما در تهران بیشتر از ۱۰ بود؛ یعنی روی کاغذ هر تهرانی بهطور میانگین ده بار در سال سینما میرفت. البته این فرض طبعاً غلطه، چون خیلیها «اصلاً سینما نمیرفتن» و خیلیها هم در سال ده، بیست، سی یا حتی پنجاه بار سینما میرفتن. اما به هر حال این سرانه حیرتانگیزه. برای اینکه بتونیم به بزرگیش پی ببریم، بد نیست میزان بلیتفروشی سینما رو چهلوچند سال بعد، در کل ایران، در نظر بگیریم.
بر اساس اطلاعات دقیقی که در «سامانۀ فروش سینمای ایران» ثبت شده، در سال ۱۳۹۷ در «کل ایران» ــ دقت بفرمایید، در کل ایرانِ ۸۵ میلیونی ــ ۲۷.۴۱۰.۸۳۶ بلیت فروخته شده. حالا میشه بزرگی اون ۴۶ میلیون بلیت سال ۱۳۵۵ رو متوجه شد؛ یعنی سرانۀ سینما رفتن در کل ایران در اواخر دههٔ ۱۳۹۰ حدود ۰.۳ درصد بوده.
اما بهتره دقیقاً آمار تهران رو بررسی کنیم، اون هم در طول ۲۵ سال؛ از ۱۳۷۰ در فواصل پنجساله تا ۱۳۹۵.
▪️تعداد فروش بلیت در تهران در سالهای ۷۰ تا ۹۵ اینطوریه:
— ۱۳۷۰: ۱۹.۳۴۷.۳۳۶ (جمعیت ۶.۵ میلیون / سرانه: حدود ۳)
— ۱۳۷۵: ۱۳.۲۰۹.۰۰۰ (جمعیت ۶.۷ میلیون / سرانه: حدود ۲)
— ۱۳۸۰: ۹.۰۹۲.۱۸۹ (جمعیت ۷.۲ میلیون / سرانه: حدود ۱.۲)
— ۱۳۸۵: ۸.۵۴۶.۷۸۱ (جمعیت ۷.۷ میلیون / سرانه: حدود ۱.۱)
— ۱۳۹۰: ۷.۴۷۸.۲۲۱ (جمعیت ۸.۲ میلیون / سرانه: حدود ۰.۹)
— ۱۳۹۵: ۱۳.۳۶۲.۷۱۴ (جمعیت ۸.۷ میلیون / سرانه: حدود ۱.۵)
البته میدونیم که برای این مقایسه باید عوامل متعددی رو در نظر بگیریم؛ مثلاً نفوذ تلویزیون و اینترنت، وگرنه مقایسۀ ما بیمار خواهد بود. اما در کل، از این آمار و ارقام یه چیز قطعیه: «به گواه آمار، نفوذ سینما در یکی دو سال منتهی به انقلاب میان مردم ایران بسیار بالا بوده است.» حالا این گزارۀ پایهای مبنای پرسشگذاریهای مهم بعدی قرار میگیره: چطور مردمی که به عشق فردین، راج کاپور و ویجینتی مالا ساعتها توی صف سینما میایستادن، انقلاب کردن؟ تاریخ سیاسی به چنین پرسشهایی پاسخ نمیده، بلکه پاسخ اونها رو باید در جامعهشناسی سیاسی و تاریخی پیدا کرد.
انقلاب در امتداد این سینمادوستی بود، یا توبه و انابه از این سینما بود؟ هر دو فرضیه به نظرم قابلتامله: جامعه در برابر اون کالای فرهنگی شورید، در حالی که بسیاری از ویژگیهای این شورش فرهنگی در اون فیلمها ترویج میشد.
منابع:
ــ آمار سال ۱۳۵۵ از کتاب «اسنادی از موسیقی، سینما و تئاتر در ایران، ۱۳۰۰-۱۳۵۷»، جلد سوم، ص ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰.
ــ آمار فروش سینما از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۵ از سالنامههای آماری فروش فیلم و سینمای ایران، چاپ معاونت توسعۀ فناوری و مطالعات سینمای ایران.
#شاهد_تاریخی
@Garajetadayoni | گاراژ
Post #10439
61.6K
- ❤ 1.4K
- 👍 551
- 💔 114
- 🔥 16
- 🤣 14