“چی بودیم، چی شدیم”

در نامه‌های علامه قزوینی به محمدعلی فروغی و عباس اقبال آشتیانی نکاتی دربارهٔ اعتبار پول ایران است که در مقولهٔ “چی بودیم، چی شدیم”ها می‌گنجد.

در یکی از نامه‌ها، قزوینی هنگام فهرست کردن هزینه‌های زندگی در پاریس می‌نویسد: «همهٔ اینها به ماهی هزار مارک، یعنی دویست فرانک فرانسه، یعنی صد فرانک سویس، یعنی پانزده الی بیست تومان ایران [فراهم می‌شود]». (ص ۶۰). ملاحظه می‌فرمایید که پول ایران در برابر پول کشورهای ثروتمند اروپایی تا چه حد معتبر است. پانزده الی بیست تومان ایران برابر است با دویست فرانک فرانسه و صد فرانک سویس!

می‌دانید که قزوینی در اروپا زندگی می‌کرده است. در آن سال‌ها بسیاری از کتاب‌های مهم ادب فارسی و ادب عرب به کوشش مستشرقان در اروپا چاپ می‌شده است. البته همزمان در ایران نیز کتاب‌هایی ارزشمند چاپ می‌شده. در این بین اقبال به کتاب‌های چاپ اروپا نیازمند بوده است و قزوینی به کتاب‌های چاپ ایران. بنابر پیشنهاد اقبال قرار بر این می‌شود که اقبال کتاب‌های چاپ شده در ایران را به دست قزوینی برساند و قزوینی کتاب‌های چاپ اروپا را برای اقبال بفرستد. (ص۱۱۴).

لازمهٔ این کار تنظیم فهرستی است از هزینه‌های خرید، بسته‌بندی، ارسال و… . در یکی از نامه‌ها، قزوینی برای اقبال توضیح می‌دهد که پول ایران از پول بسیاری از کشورهای اروپایی معتبرتر است؛ بنابراین به او توصیه می‌کند که بهتر آن است که مستقیماً با خود ناشران ارتباط گرفته، با پرداخت پول ایران، در هزینه‌های خرید صرفه‌جویی بکند: «کتاب‌هایی که خواسته بودید آنچه چاپ هالند یا انگلیس است صرفهٔ سرکار در آن است که مستقیماً از خود ایران پول بفرستید و بطلبید؛-چه پول ایران به اصطلاح مالیون، پول “سالم” Sain است [نه] مانند پول انگلیس و پول هالند و پول سویس و غیره- نه آنکه بنده از اینجا با فرانک که پول “معیوب” Vicié است تحویل به لیره یا فلورن نمایم؛ چه به‌مراتب گران‌تر برای سرکار تمام می‌شود». ( ص۱۲۳).

قضاوت با شما.