💢اثر پول باد آورده

🖊دکتر علی محمد مصدق راد

■اثر بُرد یا پول باد آورده (House Money Effect) برای اولین بار توسط ریچارد تالرRichard Thaler و اریک جانسون Eric Johnson اساتید دانشگاه آمریکا در سال ۱۹۹۰ میلادی به کار برده شد.

□اثر پول بادآورده یک پدیده روانشناختی است که بر اساس آن افراد تمایل دارند با پولی که به راحتی به دست آوردند، نسبت به پولی که با تلاش و زحمت به دست آوردند، ریسک بیشتری کنند. مثال‌هایی از اثر پول بادآورده در زندگی روزمره عبارتند از: افرادی که در قمار یا شرط‌بندی مبلغی را به دست می‌آورند، بدون در نظر گرفتن ریسک بالای از دست دادن همه پول، تمایل دارند مبلغ بیشتری را شرط‌بندی کنند تا سود بیشتری به دست آورند؛ افرادی که ارثیه به دست می‌آورند، بدون اینکه به آینده مالی خود فکر کنند، ممکن است به خریدهای بزرگ و غیر ضروری اقدام کنند؛ سرمایه‌گذاران پس از کسب سود در یک سرمایه‌گذاری، بدون توجه به احتمال از دست دادن سرمایه، ممکن است به سرمایه‌گذاری در دارایی‌های پرریسک‌تر روی آورند؛ بچه‌ها با پول توجیبی که از والدین می‌گیرند، در مقابل پولی که خودشان با کار و تلاش بدست می‌آورند، بیشترخرج می‌کنند؛ مدیران سازمان‌های دولتی با پول دولت، در مقابل درآمد اختصاصی خودشان، بیشتر خرج می‌کنند. به عبارتی، ثروت باد آورده را باد می‌برد.

●اثر پول بادآورده یک پدیده روانشناختی است که می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های فردی و سازمانی تأثیر بگذارد. در سازمان‌ها، اثر پول بادآورده می‌تواند به شکل‌های مختلفی بروز کند: شرکت‌هایی که سودهای ناگهانی و غیرمنتظره‌ای کسب می‌کنند، ممکن است این سودها را در پروژه‌های پرریسک سرمایه‌گذاری کنند، بدون اینکه ارزیابی جامعی از ریسک و بازده این پروژه‌ها انجام دهند؛ مدیران ممکن است پس از کسب سود، به افزایش هزینه‌های جاری سازمان مانند خرید تجهیزات جدید، افزایش حقوق کارکنان یا سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جانبی اقدام کنند، بدون اینکه به اولویت‌های استراتژیک سازمان توجه کنند؛ کارکنانی که پاداش‌های غیرمنتظره‌ای دریافت می‌کنند، ممکن است انگیزه خود را برای بهبود عملکرد از دست بدهند و به جای تلاش برای افزایش بهره‌وری، به دنبال راه‌هایی برای کسب پاداش‌های بیشتر باشند.

○مدیران برخی شرکت‌ها با آگاهی از این خطای شناختی کاری می‌کنند که مشتری در ابتدا سود کوچکی بدست آورد و وارد بازی شود که در انتها تمام ثروت خود را از دست بدهد. معامله‌گران بعد از معاملات سود ده، دارایی‌های پُر ریسکی خریداری می‌کنند. موفقیت در معاملات قبل، باعث افزایش تحمل ریسک بیشتر معامله‌گر می‌شود و او به جای انتقال سود به دارایی‌های کم ریسک و تثبیت بخشی از سود، وارد معامله پُر ریسک دیگر می‌شود. به‌دست آوردن ثروت یک مقوله و حفظ آن مقوله دیگر است. افرادی که ثروت باد آورده بدست می‌آورند، توانایی حفظ ثروت را ندارند.

■شما برای کنترل اثر پول بادآورده در سازمان باید:
۱. از فنون مدیریت ریسک برای کنترل خطای ثروت ناگهانی استفاده ‌کنید. قبل از هرگونه سرمایه‌گذاری یا تصمیم مهم، ارزیابی دقیقی از ریسک‌های مرتبط با آن انجام دهید.
۲. بخشی از سود اول معامله (۵۰ درصد) را ذخیره کنید تا ریسک معامله از بین رود. باقی‌مانده سود معامله را تا رسیدن بازار به حد سود بعدی باز نگه دارید.
۳. یک سیستم بودجه‌بندی دقیق و شفاف برای کنترل هزینه‌ها و جلوگیری از هزینه‌های غیرضروری ایجاد کنید. دوره‌های آموزشی برای کارکنان در زمینه مدیریت مالی و تصمیم‌گیری به منظور افزایش آگاهی آنها در مورد خطرات ناشی از پول بادآورده برگزار کنید. یک فرهنگ سازمانی قوی بر اساس ارزش‌هایی مانند مسئولیت‌پذیری، شفافیت و پایداری ایجاد کنید تا منجر به کاهش اثرات منفی پول بادآورده شود.
۴. از تصمیمات سریع در مورد نحوه خرج کردن پول اجتناب کنید (آموزش و برنامه‌ریزی). اهداف بلندمدتی داشته باشید و پول بدست آمده را در آنها سرمایه‌گذاری کنید. تدوین یک برنامه استراتژیک بلندمدت و تعیین اهداف مشخص برای سازمان می‌تواند به مدیران کمک کند تا از تصمیم‌گیری‌های هیجانی و کوتاه‌مدت جلوگیری کنند.

@fqskill