💠 نگاهی اجمالی به محوطه های باستانی ایران _ ۲

#گنج_پر

🔹معرفی و جایگاه باستان‌شناختی

👈 محوطهٔ ای واقع در دشت رستم‌آباد ، شهرستان رودبار استان گیلان با ارتفاع ۲۳۵
متر از سطح دریا و نزدیکی درهٔ سپیدرود که از مهمترین محوطه‌های پارینه‌سنگی ایران به شمار می‌رود. اهمیت آن در این است که شواهدی از حضور انسان‌تباران در بخش جنوبی دریای خزر را در اختیار پژوهشگران قرار داده و به بازنگری در شناخت پیشینهٔ سکونت انسان در شمال ایران کمک می کند .

🔹پیشینهٔ زمانی و دورهٔ فرهنگی

👈گنجِ پَر به دورهٔ پارینه‌سنگی قدیم تعلق دارد؛ دوره‌ای بسیار طولانی از پیشاتاریخ که بخش مهمی از آن با ساخت و استفاده از ابزارهای سنگی ابتدایی شناخته می‌شود. مجموعهٔ ابزارهای این محوطه از نظر ویژگی‌های فنی و گونه‌شناختی با سنت آشولی ارتباط دارد؛ سنتی که به‌ویژه با ساخت ابزارهای سنگی بزرگ و دووجهی شناخته می‌شود. بااین‌حال، باید توجه داشت که تاریخ دقیق این محوطه را نمی‌توان صرفاً از روی شکل ابزارها تعیین کرد. پژوهشگران با بررسی موقعیت زمین‌شناختی آثار و مقایسهٔ آن‌ها با محوطه‌های دیگر، دربارهٔ قدمت و جایگاه فرهنگی گنجِ پَر بحث کرده‌اند. ازاین‌رو، بهتر است قدمت آن را در چارچوب پارینه‌سنگی قدیم و با در نظر گرفتن محدودیت‌های تاریخ‌گذاری موجود بررسی کنیم.

🔹ابزارهای سنگی و شواهد فعالیت انسانی

👈 مهم‌ترین یافته‌های گنجِ پَر، مجموعه‌ای از ابزارهای سنگی است که در بررسی‌های اولیه، بیش از صد قطعه از آن‌ها گردآوری شد. این مجموعه شامل ابزارهای خردکننده، تبرهای دستی، ساطورها، ابزارهای نوک‌دار، تراشه‌ها و قطعات سنگی مادر است. مواد اولیهٔ به‌کاررفته در ساخت این ابزارها عمدتاً شامل سنگ آهک، ماسه‌سنگ سیلیسی‌شده و سنگ‌های آذرین، از جمله توف، آندزیت و بازالت بوده است. تنوع ابزارها نشان می‌دهد که انسان‌تباران آن دوره توانایی انتخاب مواد خام و شکل‌دادن به سنگ‌ها را متناسب با نیازهای خود داشته‌اند. بااین‌حال، از روی ابزارها به‌تنهایی نمی‌توان دربارهٔ همهٔ فعالیت‌های روزمره، نوع خوراک یا شیوهٔ دقیق زندگی ساکنان این محوطه داوری قطعی کرد.

🔹اهمیت جغرافیایی و نقش سفیدرود

👈 موقعیت گنجِ پَر در نزدیکی سفیدرود، از منظر باستان‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارد. دره‌های رودخانه‌ای در بسیاری از مناطق جهان، مسیرهای طبیعی حرکت جانوران و انسان‌ها، دسترسی به آب و منابع سنگی و ارتباط میان نواحی جغرافیایی مختلف بوده‌اند. پژوهشگران احتمال داده‌اند که گروه‌های سازندهٔ ابزارهای آشولی از مسیرهای شمال‌غربی و حاشیهٔ باستانی دریای خزر به دامنه‌های شمالی البرز رسیده باشند. در عین حال، مسیرهای جنوبی از زاگرس و فلات مرکزی ایران نیز به‌عنوان احتمال مطرح شده‌اند. بنابراین، سفیدرود را می‌توان یکی از محورهای جغرافیایی مهم برای بررسی جابه‌جایی گروه‌های انسانی در گذشته دانست؛ هرچند مسیر دقیق حرکت این گروه‌ها هنوز به شواهد بیشتری نیاز دارد.

🔹جایگاه گنجِ پَر در شناخت پیشاتاریخ ایران

👈اهمیت علمی گنجِ پَر زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را در کنار دیگر محوطه‌های پارینه‌سنگی گیلان، به‌ویژه غار دربند، بررسی کنیم. پژوهش‌های فریدون بیگلری و همکاران نشان داده‌اند که منطقهٔ جنوب‌غربی دریای خزر برای مطالعهٔ حضور انسان‌تباران در دورهٔ پلیستوسن، یعنی دوره‌ای زمین‌شناختی که بخش عمدهٔ آن با عصرهای یخبندان همراه بود، ظرفیت پژوهشی قابل‌توجهی دارد. یافته‌های گنجِ پَر به شناخت پراکندگی سنت‌های ابزارسازی سنگی در ایران و مقایسهٔ آن‌ها با شواهد قفقاز، خاور نزدیک و شرق آفریقا کمک می‌کنند. البته شباهت میان ابزارهای مناطق مختلف لزوماً به معنای ارتباط مستقیم میان سازندگان آن‌ها نیست؛ بلکه باید در کنار شواهد زمین‌شناختی، زمانی و باستان‌شناختی ارزیابی شود.

🔹ضرورت حفاظت و پژوهش‌های آینده

👈 گنجِ پَر تنها مجموعه‌ای از سنگ‌های تراش‌خورده نیست، بلکه بخشی از میراثی است که می‌تواند اطلاعات مهمی دربارهٔ توانایی‌های فنی، سازگاری محیطی و پراکندگی انسان‌تباران ارائه دهد. از آنجا که بخشی از یافته‌های این محوطه از سطح زمین گردآوری شده‌اند و ممکن است جابه‌جایی رسوبات بر موقعیت اصلی آن‌ها تأثیر گذاشته باشد، پژوهش‌های آینده باید بر بررسی دقیق لایه‌های زمین‌شناختی، تعیین سن رسوبات با روش‌های مناسب و مطالعهٔ تطبیقی ابزارها تمرکز کنند. حفاظت از محوطه نیز اهمیت دارد؛ زیرا تخریب بستر باستانی می‌تواند اطلاعاتی را از میان ببرد که دیگر امکان بازیابی آن‌ها وجود ندارد . گنجِ پَر یادآور این حقیقت است که تاریخ حضور انسان در سرزمین ایران، بسیار فراتر از تاریخ مکتوب و تمدن‌های شناخته‌شده است

        @foalborz
* ─┅•𑁍⊱🍁⊰𑁍•┅─*

https://cdn.imgurl.ir/uploads/y829854_Par.jpg