*اعتماد به‌نفس مهم‌تر است یا عزت‌نفس؟*

گاهنامه مدیر
■ اگر از بیشتر مردم این سؤال را بپرسید که اعتماد به‌نفس مهم‌تر است یا عزت‌نفس، احتمالاً پاسخ می‌دهند: «اعتماد به‌نفس.» همه دوست دارند فردی با اعتماد به‌نفس باشند؛ کسی که با قاطعیت صحبت می‌کند، از پذیرش مسئولیت نمی‌ترسد و در موقعیت‌های دشوار، محکم ظاهر می‌شود. اما روان‌شناسان سال‌هاست به نکته مهمی اشاره می‌کنند: اعتمادبه‌نفس، بدون عزت‌نفس، پایدار نیست.
□ ناتانیل براندن، نویسنده کتاب شش ستون عزت‌نفس، عزت‌نفس را «باور به ارزشمندی خود و باور به توانایی رویارویی با چالش‌های زندگی» می‌داند. در مقابل، اعتمادبه‌نفس به باور فرد درباره توانایی انجام یک کار یا ایفای یک نقش مربوط می‌شود. به بیان ساده، اعتمادبه‌نفس پاسخ این سؤال است که «آیا می‌توانم این کار را انجام دهم؟» اما عزت‌نفس پاسخ این سؤال است که «اگر موفق نشوم، آیا باز هم برای خودم ارزش قائلم؟»
● پژوهش‌ها نیز همین تفاوت را تأیید می‌کنند. کریستوفر مراک (Christopher Mruk) که از برجسته‌ترین پژوهشگران این حوزه است، در مرور ده‌ها مطالعه نشان داد افرادی که از عزت‌نفس سالم برخوردارند، تاب‌آوری بیشتری دارند، روابط اجتماعی موفق‌تری برقرار می‌کنند، مسئولیت اشتباهات خود را راحت‌تر می‌پذیرند و از سلامت روان بالاتری برخوردارند. از سوی دیگر، پژوهش‌های جنیفر کراکر (Jennifer Crocker) در دانشگاه میشیگان نشان داد افرادی که ارزش خود را به موفقیت، درآمد، ظاهر، جایگاه شغلی یا تأیید دیگران گره می‌زنند، پس از شکست یا انتقاد، افت شدید روحیه، اضطراب و احساس بی‌ارزشی را بیشتر تجربه می‌کنند. به همین دلیل، بسیاری از روان‌شناسان معتقدند عزت‌نفس، زیربنای اعتمادبه‌نفس پایدار است؛ نه برعکس.
● اما تفاوت این دو در زندگی روزمره چگونه دیده می‌شود؟
▪︎ در جلسه کاری، دو کارشناس ایده‌ای را مطرح می‌کنند. مدیر هر دو پیشنهاد را رد می‌کند. نفر اول تا چند روز با خود می‌گوید: «پس من آدم بی‌استعدادی هستم.» از آن پس هم کمتر در جلسات اظهار نظر می‌کند. اما نفر دوم با خود می‌گوید: «این ایده مناسب نبود؛ دفعه بعد با اطلاعات بیشتری می‌آیم.» هر دو اعتمادبه‌نفس ارائه ایده را داشتند، اما فقط نفر دوم عزت‌نفس سالم داشت؛ زیرا شکست را به ارزش وجودی خود تعمیم نداد.
▪︎ در مذاکره برای افزایش حقوق، دو کارمند درخواست مشابهی دارند. مدیر درخواست هر دو را رد می‌کند. نفر اول احساس تحقیر می‌کند و نتیجه می‌گیرد: «حتماً ارزش من همین‌قدر است.» اما نفر دوم، بدون احساس بی‌ارزشی، علت مخالفت را بررسی می‌کند، مهارت‌هایش را ارتقا می‌دهد و در فرصت مناسب دوباره مذاکره می‌کند. عزت‌نفس یعنی رد شدن، مساوی با بی‌ارزش بودن نیست.
▪︎ در محل کار، مدیری هنگام ارائه گزارش متوجه می‌شود یکی از آمارهایی که اعلام کرده اشتباه بوده است. اگر فقط اعتمادبه‌نفس داشته باشد، ممکن است برای حفظ اعتبار خود، اشتباه را توجیه یا پنهان کند. اما اگر عزت‌نفس داشته باشد، با آرامش می‌گوید: «این عدد صحیح نیست؛ اجازه بدهید نسخه درست را ارائه کنم.» او می‌داند که پذیرش یک اشتباه، ارزش او را کاهش نمی‌دهد.
▪︎ در زمان موفقیت دیگران، یکی از همکاران ترفیع می‌گیرد. فردی که عزت‌نفس پایینی دارد، موفقیت همکار را شکست شخصی خود می‌بیند و شاید به تخریب یا حسادت روی بیاورد. اما فردی که عزت‌نفس سالم دارد، از خود می‌پرسد: «من برای رسیدن به این جایگاه چه مهارت‌هایی باید یاد بگیرم؟» او به جای مقایسه، بر رشد خود تمرکز می‌کند.
● آدم‌های دارای عزت‌نفس معمولاً چند ویژگی مشترک دارند.
▪︎ خود را دائماً با دیگران مقایسه نمی‌کنند.
▪︎ برای جلب رضایت همه زندگی نمی‌کنند و در صورت لزوم، محترمانه «نه» می‌گویند.
▪︎ مسئولیت اشتباهات خود را می‌پذیرند و برای اصلاح آن اقدام می‌کنند.
▪︎ از موفقیت دیگران احساس تهدید نمی‌کنند.
▪︎ ارزش خود را به عنوان شغلی، میزان درآمد، نمره، تعداد دنبال‌کنندگان یا تشویق دیگران وابسته نمی‌کنند.
■ مخلص کلام اینکه؛ اعتماد به‌نفس به شما کمک می‌کند کاری را شروع کنید، اما عزت‌نفس کمک می‌کند اگر در آن کار شکست خوردید، خودتان را از دست ندهید. اعتماد به‌نفس از مهارت، تجربه و تمرین به دست می‌آید؛ اما عزت‌نفس از خودشناسی، پذیرش خویشتن و باور به ارزش ذاتی انسان.
□ شاید به همین دلیل است که بعضی افراد، پس از یک شکست شغلی، یک امتحان ناموفق یا یک انتقاد تند، فرو می‌ریزند و بعضی دیگر، با همان تجربه، قوی‌تر از قبل برمی‌گردند. تفاوت آن‌ها فقط در میزان اعتمادبه‌نفس نیست؛ در عزت‌نفس آن‌هاست. اعتمادبه‌نفس می‌تواند شما را به موفقیت برساند، اما این عزت‌نفس است که اجازه می‌دهد موفقیت، شما را مغرور نکند و شکست، شما را از پا درنیاورد.

❇️ فرا نو، نگاهی نو
▶️ @faraaano