مدیران شارلاتان
دکتر علی محمد مصدق راد
■«مدیران شارلاتان» با بهره‌گیری از رفتارهای فرصت‌طلبانه، فریبنده و غیر اخلاقی و استفاده از جذابیت ظاهری، بزرگ‌نمایی توانایی‌ها، بهره‌گیری از شبکه‌های غیررسمی و ایجاد فضای ترس و بی‌ثباتی، خودرا قدرتمند نشان می‌دهند، درکوتاه‌مدت به موفقیت‌های ظاهری دست می‌یابند ودر بلندمدت موجب آسیب‌های جدی به ساختار و فرهنگ سازمانی می‌شوند.افراد شارلاتان به دلیل بی‌پروایی در پایمال کردن حقوق دیگران، جسارت افراطی و اعتماد به نفس سمی،اغلب سریع‌تر به اهداف خود می‌رسند. آنها با بزرگ‌نمایی دستاوردهای جزئی،پنهان‌سازی ناکامی‌ها، استفاده از چاپلوسی و تأثیرگذاری روانی بر دیگران، خود را قدرتمند جلوه می‌دهند ودر نتیجه، در محیط‌های رقابتی به سرعت قدرت می‌گیرند. ویژگی‌های بارز این مدیران شامل خودمحوری، فریبکاری، بزرگ‌نمایی توانایی‌ها، بی‌توجهی به اصول اخلاقی،استفاده ابزاری از دیگران، تمایل به کنترل مطلق، بی‌اعتمادی به همکاران،رفتارهای متناقض، بهره‌گیری از شبکه‌های غیررسمی،تظاهر به شایستگی،مقاومت در برابر نقد، بی‌توجهی به منافع جمعی، تمرکز بر منافع کوتاه‌مدت، استفاده از زبان مبهم و پیچیده برای پوشاندن ضعف‌ها،تمایل به ریسک‌های غیرمنطقی، ایجاد فضای ترس وبی‌ثباتی،بهره‌گیری از روابط سیاسی و غیرشفاف، بی‌اعتنایی به دانش تخصصی و توانایی در جلب توجه رسانه‌ها و افکار عمومی است. این ویژگی‌ها در مجموع تصویری از مدیری ارائه می‌دهد که بیش از آنکه به توسعه پایدار سازمان بیندیشد، در پی تثبیت موقعیت شخصی خود است.
عوامل پیدایش و قدرت‌گیری این مدیران را می‌توان درساختارهای ناکارآمد حکمرانی،ضعف نظام‌های نظارتی،فرهنگ سازمانی مبتنی بر روابط شخصی،نبود شفافیت در فرآیندهای انتخاب و ارتقاء مدیران، فشارهای سیاسی و اقتصادی، کمبود معیارهای ارزیابی مبتنی بر عملکرد واقعی، ضعف نظام آموزشی و تربیت مدیران، جذابیت موفقیت‌های سریع و کوتاه‌مدت،بی‌توجهی به اخلاق حرفه‌ای و پذیرش اجتماعی رفتارهای فرصت‌طلبانه جست‌وجو کرد.این شرایط زمینه را برای رشد و قدرت‌گیری مدیرانی فراهم می‌کند که با بهره‌گیری از خلأها و ضعف‌های نهادی، جایگاه خود را تثبیت می‌کنند. این پدیده پیامدهای منفی به دنبال دارد. در سطح سازمانی، کاهش اعتماد کارکنان، افت بهره‌وری، افزایش تعارضات داخلی و تضعیف فرهنگ یادگیری و نوآوری رخ می‌دهد. در سطح نهادی،بی‌ثباتی در سیاستگذاری، افزایش فساد و ناکارآمدی در اجرای برنامه‌ها مشاهده می‌شود. در سطح اجتماعی،کاهش اعتماد عمومی به نهادها، گسترش بی‌عدالتی و تضعیف سرمایه اجتماعی از پیامدهای مهم است. در بلندمدت، این مدیران با تصمیمات کوتاه‌مدت و غیرمسئولانه،موجب بحران‌های مالی، سیاسی و اخلاقی می‌شوند و حتی به فروپاشی سازمان‌ها یا تضعیف نظام‌های حکمرانی منجر می‌شوند.این مدیران در کوتاه‌مدت ممکن است موفق جلوه کنند، اما،دستاوردهای آنها پایدار نیست و در نهایت به فروپاشی موقعیتشان منجر می‌شود. شارلاتان هامعمولاً در بلندمدت حذف می‌شوند؛ آنها در مسیر خود با کسانی مواجه می‌شوند که از آن‌ها شارلاتان‌تر هستند یا به دلیل ریسک‌پذیری افراطی، شکست‌های بزرگ تجربه می‌کنند. از ویژگی‌های مثبت این افراد مثل جسارت، پیگیری و پشتکار می‌توان الهام گرفت، ولی،آن‌ها را در مسیر درست و اخلاقی به کار برد. با استفاده از انرژی و جسارت مشابه،اما در چارچوب اخلاق و شواهد علمی، میتوان به موفقیت‌های پایدار و ارزشمند دست یافت. برای اصلاح این پدیده، باید نظام‌های انتخاب و ارتقاء مدیران بر اساس شایستگی،عملکرد واقعی و معیارهای اخلاقی بازطراحی شود. تقویت نظام‌های نظارتی و ارزیابی مستقل، ایجاد شفافیت در فرآیندهای تصمیم‌گیری و توسعه فرهنگ سازمانی مبتنی بر پاسخگویی واخلاق حرفه‌ای ضروری است. آموزش و تربیت مدیران با تأکید بر ارزش‌های اخلاقی و مسئولیت اجتماعی،طراحی مشوق‌هایی برای رفتارهای درست و پایدار و ایجاد سازوکارهای مقابله با فساد و فرصت‌طلبی از دیگر اقدامات مهم است. همچنین،باید نظام‌های انگیزشی به گونه‌ای اصلاح شوند که موفقیت‌های بلندمدت و پایدار بر دستاوردهای کوتاه‌مدت ترجیح داده شوند. بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای پایش عملکرد، تقویت رسانه‌های مستقل برای افشای رفتارهای غیر اخلاقی و توسعه همکاری‌های بین‌سازمانی برای مقابله با شبکه‌های غیرشفاف نیز از راهکارهای مؤثر محسوب می‌شوند. مطالعه کتاب «مارهای خوش خط و خال» Snakes in Suits نوشته پل بابیاک Paul Babiak  و رابرت هیر Robert Hare به تمام اساتید، دانشجویان، مدیران و پژوهشگران توصیه می‌ شود.این کتاب به‌طور علمی و مستند بررسی می‌کند که چگونه افراد فرصت‌طلب،فریبکار و فاقد اصول اخلاقی در محیط‌های کاری و مدیریتی به سرعت قدرت می‌گیرند و با بهره‌گیری از رفتارهای غیرشفاف و دستکاری روانی،جایگاه خود را تثبیت می‌کنند. 

❇️ فرا نو، نگاهی نو
▶️ @faraaano