‌‌قوری چای راسل

قوری چای چرخنده راسل (Russell's Orbiting Teapot)، تمثیلی است که اولین بار توسط فیلسوف معاصر برتراند راسل (۱۸۷۲–۱۹۷۰ میلادی) بیان شد. او در این تمثیل تلاش دارد بگوید که هر کس میتواند یک ادعای ابطال ناپذیر مثل چرخیدن یک قوری نامرئی به دور خورشید را مطرح کند و از بقیه بخواهد حرف او را باور کنند چون غیر قابل ابطال است، درحالیکه که بار اثبات یک ادعا به دوش کسی ست که آن را مطرح میکند، نه اینکه بار ردکردن خلاف آن به دوش دیگران باشد.


راسل بخصوص تمثیل خود را در زمینه دین مطرح میکرد. او در مقاله ای در سال ۱۹۵۲ نوشت:

"مردم ارتدکس طوری صحبت می‌کنند که انگار این وظیفه شکاکان است که دگماهای پذیرفته‌ شده آنها را رد کنند، به جای این که وظیفه خود دگماپرستان باشد که آن‌ها را اثبات کند. این البته یک اشتباه است. اگر قرار بود من مدعی شوم که در منظومه شمسی، میان زمین و مریخ، یک قوری چینی در مداری بیضوی دور خورشید می‌گردد، هیچ‌کس قادر نبود ادعای مرا رد کند مشروط به آنکه حواسم می‌بود که در ادامه بگویم که این قوری، آنقدر کوچک است که حتی با قوی‌ترین تلسکوپ ‌هایمان قابل رویت نیست. اما اگر تا آنجا پیش می‌رفتم که می‌گفتم چون مدعای من نمی‌تواند ابطال شود، این پررویی تاب‌ناپذیر از جانب عقل بشر است که به آن شک کند، به حق به یاوه‌گویی متهم می‌شدم. با این حال، اگر وجود چنین قوری‌ای، در کتب باستان تصدیق شده‌ بود، هر یکشنبه در کلیسا به عنوان حقیقت مقدس تعلیم داده‌ می‌شد، و در مدارس آن را به اذهان کودکان فرو می‌کردند، تردید در باور به وجود آن، نشانه ی نامتعارف بودن تلقی می‌شد و شخص شکاک را در دوره روشنگری مشمول عنایات روان‌پزشک، و در دوره‌ی پیش از آن مشمول عنایات مفتش مذهبی می‌کردند."

البته قوری چای چرخنده تنها تمثیل قیاس پذیر با ادعاهای مذهبی ابطال ناپذیر نیست. از موارد دیگر می‌توان به اسب تک‌ شاخ صورتی نامرئی (The Invisible Pink Unicorn) و هیولای اسپاگتی پرنده (Flying Spaghetti Monster) اشاره کرد.


@explorermindset 🌐 ذهن کاوشگر