مروری کوتاه بر صنعت و بازار پیچیده هواپیماهای تجاری

در حادثه هواپیمای مسیر دبی–تل‌آویو دیدم که از سکان عمودی (Rudder) هواپیمای 737 Max تقریبا چیز زیادی باقی نمانده است، با این حال هواپیما ظبعا هنوز امکان کنترل و پایداری دارد. این رویداد مرا به یاد صنعت پیچیده هواپیماهای مسافربری تجاری انداخت. صنعتی که حتی برخی غول‌های هوانوردی نظامی را هم زمین زده است.
ساخت هواپیما در این بازار تقریبا انحصاری بسیار پیچیده است و برآوردن استانداردهای سخت‌گیرانه‌اش مسئله‌ای به غایت بغرنج. بسیاری در این مسیر کم آوردند. شرکت‌های بسیار توانمند لاکهید و مک‌دانل داگلاس در کنار بوئینگ، سه سازنده هواپیماهای مسافربری در آمریکا بودند. اما مجموعه‌ای از استراتژی‌های اشتباه چنان آن‌ها را به شکست کشاند که کلا از این بازار کنار کشیدند، تا در آمریکا بوئینگ بماند و مک‌دانل داگلاس هم بعدها در بوئینگ ادغام شود. صنعت نظامی اغلب حاشیه سود خوب تامین میکند. در این حوزه با بازیگران دولتی روبه‌رو هستید و سیاست نقش مهمی ایفا می‌کند و گاه اقتصاد پس از مفهوم امنیت قرار می‌گیرد. اما صنعت تجاری خریداران و بازیگران غیردولتی دارد و سود اقتصادی در آن فراتر از سیاست عمل می‌کند. ادغام شرکت‌های دفاعی در بوئینگ، بخشی از همین تفکر را به این شرکت نیز سرایت داد و زمینه‌ساز برخی مشکلات در این شرکت هم شد، جنجال نقص نرم‌افزاری، ضعف طراحی و عقب‌ماندن طرح‌ها در Boeing 737 Max یک نمونه است.
این صنعت بازار محدودی برای رقابت چند بازیگر دارد. قرار نیست تعداد سازندگان زیاد باشد و همه سود کافی ببرند. هزینه توسعه و تحقیق برای ساخت یک هواپیمای مسافربری سر به فلک می‌زند، سال‌ها وقت می‌برد و استانداردها سخت‌گیرانه است. در نتیجه باید سهم خوبی از بازار داشته باشید تا هزینه سال‌ها طراحی و تحقیق جبران شود. از این روست که با بازاری فوق‌العاده پیچیده و البته حساس روبه‌رو هستید که منتظر اولین بدنامی از شماست.
حتی شوروی هم با وجود ساخت هواپیماهای مسافربری باز هم سالها عقب بود. از مصرف سوخت و عمر موتور گرفته تا راحتی و دریافت استانداردها. صنعت تولید موتورهای جت مسافربری و ساخت خود هواپیماها تقریبا انحصار اروپایی–آمریکایی دارد. باید دید در سال‌های آینده چینی‌ها در این صنعت فوق‌پیچیده و پر از تله چه می‌کنند. کار راحتی ندارند. هنوز عقب‌اند و سال‌ها زمان می‌خواهند تا به یک ساختار کاملا بومی دست پیدا کنند.

محسن ریحانی

@Exciton_missile_program 🚀