برآوردی سطحی بر نسبت نرخ تبادل آتش موثر اسرائیل و جمهوری اسلامی

جنگ اخیر شاهد یکی از بزرگترین تبادلها آتش میان ج.ا و آمریکا-اسرائیل بود. اسرائیل در جریان جنگ 40 روزه، حدود 18 هزار بمب و مهمات روی ایران ریخته است. با تقریب خوبی، به علت نوع سیستم هدایت، بخش عمده این مهمات به هدف اصابت کرده است (نرخ نقص فیوز در برخی سریهای بمب MK و سری JDAM تا 1-5% میرسد و در مجموع با مشکل فیوز یا هدایت نرخ نقص کلی تا 5% برآورد میشود). در مقابل، ج.ا حدود 650 موشک بالستیک به سمت اسرائیل پرتاب کرد که طبعا بخشی از آن‌ها اصابت کرده، بخشی رهگیری شده، بخشی نقص فنی و بخشی نیز به دلیل خطا به هدف نرسیده‌اند. پهپادهای انتحاری بر خلاف تاثیر معنادار در جنوب خلیج فارس، به علت بعد فاصله و پدافند فشرده اسرائیل تاثیر بزرگی در میدان اسرائیل نداشتند (صدها پهپاد شلیک شد که به دلیل رهگیری بالای اسرائیل، تقریبا می‌توان آنها را از معادلات آتش موثر کنار گذاشت). اگر حتی فرض ذهنی 50% اصابت موثر برای موشک‌های بالستیک سپاه را بپذیریم (در حالی که آمار منابع اسرائیلی و منابع غربی، نرخ اصابت موثر را بین 10-20% اعلام کرده‌اند) و تعداد مهمات اسرائیلی را 18 هزار در نظر بگیریم با نرخ نقص فنی 5%، با حذف متغیرهایی مانند قدرت انفجاری و دقت، به نسبت حدود 52 برابر حجم آتش بیشتر برای اسرائیل می‌رسیم. با فرض10%-20% اصابت مؤثر برای موشک‌های سپاه (بر اساس تخمین اسرائیلی‌ها و منابع غربی)، این نسبت به حدود 263-131 برابر آتش موثر بیشتر به نفع اسرائیل می‌رسد. البته نباید نقش تعیین‌ کننده حمایت ایالات متحده را نادیده گرفت. سوخت‌رسان‌ها و پشتیبانی اطلاعاتی-عملیاتی ایالات متحده، حجم حملات اسرائیل را به شکل چشمگیری افزایش داد و در رهگیری موشک‌های سپاه نیز تاثیر بسزایی داشت. به‌ گونه‌ای که اسرائیل تنها در چند هفته ابتدایی جنگ، 4 برابر بیشتر از کل جنگ 12 روزه، مهمات روی ایران پرتاب کرد.

از اینرو، تا زمانی که اسرائیل بتواند با جنگنده، عمق خاک ایران را با بمب‌های هدایت‌شونده به سادگی بمباران کند، سیستم موشکی و پهپادی فعلی ج.ا عملا قادر به نزدیک شدن به حجم آتش موثر طرف مقابل نخواهد بود. این برتری، مزیت اصلی است که بمب‌افکن‌ها و جنگنده‌ها در آسمان نسبتا امن ارائه میدهند. برای نزدیک کردن حجم آتش موثر، ج.ا یا باید با تقویت پدافند و نیروی هوایی بمب ریزی و حجم آتش موثر طرف مقابل را کاهش دهد یا نرخ آتش خودش را با حمله دوربرد با جنگنده تقویت کند (امری تقریبا غیرقابل دستیابی حتی احتمالا در بلند مدت). با این حال، با بهبود کیفیت سیستم موشکی (دقت، قابلیت مانور فرار و قابلیت نفوذ در پدافند، امکان تعدد پرتاب...)، سیستم موشکی ج.ا می‌تواند سه هدف را برآورده کند: 1- ایجاد ضربات استراتژیک جدی به زیرساختهای اسرائیل 2- اختلال موثر در ماشین جنگی اسرائیل (مانند زمین‌گیر کردن یا اختلال در توان عملیاتی پایگاه‌های هوایی. امری که مشخصا سیستم موشکی فعلی ج.ا قادر به برآورده کردن آن در برد اسرائیل نیست) 3- نا امن‌سازی فضای اجتماعی و اقتصادی اسرائیل (از دلایل استفاده گسترده تر ج.ا از موشکهای سرجنگی خوشه‌ای ارتفاع بالا در جنگ 40 روزه).

حال به چه دلیل این برآورد را سطحی نامیدم؟ زیرا یک برآورد عمیق باید چند عنصر کلیدی را به درستی در تحلیل بگنجاند: تعداد اهداف دقیقا مورد اصابت قرار گرفته، میزان اهمیت اهداف زده شده، قدرت تخریب سلاح‌های به کار رفته (مانند جرم سرجنگی)، عملکرد فنی سلاح (مانند سیستم هدایت و فیوز) و میزان خسارات مستقیم. یا اینکه بخش مهمی از موشکهای ج.ا از نوع خوشه‌ای بودند که آیا هر خوشه را باید برای یک هدف در نظر گرفت؟ (طبعا عملکرد انفجاری اینها به صورت تکی معادل یک سرجنگی واحد نیست. تعداد اهداف زده شده به وسیله آنها هم دقیقا مشخص نیست). چنین تحلیلی نیازمند داده‌های دقیق‌تر، موشکافانه و گاهی محرمانه است. برای مثال، در مورد 18 هزار بمبی که طرف اسرائیلی اعلام کرده، احتمالا این بمب‌ها در نزدیک به 11 هزار ضربه مختلف علیه حدود 4 هزار هدف استفاده شده است. طبعا با در نظر گرفتن اهمیت اهداف مورد اصابت قرار گرفته، نرخ تبادل آتش بیشتر هم به نفع طرف اسرائیلی جابه‌جا خواهد شد با توجه به نوع سلاحی که آنها از آن بهره میبرند نسبت به موشکهای بالستیک دوربرد و پهپادهای انتحاری.

در نهایت، کمی‌سازی متغیرهای کیفی ارزش بالایی دارد، حتی اگر چندان عمیق نباشند.

محسن ریحانی

@Exciton_missile_program 🚀