🐒 پنج میمون، یک موز و یک درس درباره فرهنگ
احتمالاً داستان معروف «۵ میمون و موز» را شنیده‌اید: ۵ میمون، یک نردبان و چند موز بالای آن. هر بار یکی برای رسیدن به موز بالا می‌رفت، همه با آب سرد تنبیه می‌شدند. کم‌کم میمون‌ها جلوی هر میمونی را که به سمت نردبان می‌رفت می‌گرفتند. بعد میمون‌ها یکی‌یکی عوض شدند؛ اما حتی میمون‌هایی که هیچ‌وقت آب سرد ندیده بودند هم مانع بالا رفتن دیگری می‌شدند. در نهایت هیچ‌کس نمی‌دانست چرا نباید از نردبان بالا برود؛ فقط می‌دانست: «اینجا رسمش اینه!»
🔴 اما یک نکته مهم: این داستان، برخلاف چیزی که در اینترنت گفته می‌شود، یک آزمایش علمی واقعی نیست و هیچ مدرک معتبری برای اجرای دقیق این آزمایش وجود ندارد.
با این حال، یک پژوهش واقعی و جالب وجود دارد که به ایده اصلی داستان نزدیک است. Gordon R. Stephenson در سال ۱۹۶۷ بررسی کرد که چگونه یک رفتار آموخته‌شده می‌تواند از طریق تعامل اجتماعی به میمون دیگری منتقل شود. میمون‌های رزوس یاد گرفته بودند از دستکاری یک شیء خاص خودداری کنند و سپس این رفتار در تعامل با میمون‌های آموزش‌ندیده نیز دیده شد.
پس داستان «۵ میمون» واقعی نیست؛ اما انتقال اجتماعی رفتار و یادگیری از دیگران، کاملاً موضوعی واقعی در پژوهش‌های علمی است.
🧠 شاید فرهنگ دقیقاً همین‌طور شکل بگیرد: ما بسیاری از رفتارها را نه از طریق تجربه مستقیم، بلکه از کسانی یاد می‌گیریم که قبل از ما آن‌ها را یاد گرفته‌اند.
گاهی بد نیست بپرسیم: «چرا این کار را انجام می‌دهیم؟» و مهم‌تر: «چه کسی این رفتار را به ما یاد داده؟»
📚 منبع پژوهش واقعی:
G. R. Stephenson (1967), Cultural Acquisition of a Specific Learned Response Among Rhesus Monkeys
متن کامل پژوهش
#علم #روانشناسی #فرهنگ #رفتارشناسی #تکامل #دگرگشت #یادگیری_اجتماعی #میمون #انسان #جامعه #روانشناسی_اجتماعی #Evolution #Psychology #Culture #SocialLearning