‍ رمزگشایی‌های جدید از سازوکارِ ژنتیکیِ تکامل مغز انسان

درون ژنومِ بسیاری از پستانداران، نواحی‌ای وجود دارند که به اصطلاح «حفاظت‌شده»اند؛ یعنی اغلب دست‌نخورده مانده و در گونه‌های مختلف، مشابه هستند. در انسان اما، در ابتدای جدایی تبارمان از تبار شامپانزه‌ها، آن فشار تکاملی که نواحی‌ای را حفاظت‌شده نگه می‌داشت، به نحوی برداشته شد و نواحی مذکور، به سرعت تغییر پیدا کردند؛ تغییراتی آن قدر شتابان که آن‌ها را شایستهٔ نام «نواحی شتابان انسانی» (Human Accelerated Regions یا به اختصار، HAR) نمود.
محققان برای آنکه دریابند تقش این نواحی در تکوین و تکامل مغز چیست، ناچارند سلول‌های بنیادی از پوست انسان یا موش تهیه کنند؛ سلول‌هایی که حاصل «القای» بنیادی بودن بر سلولهای پوستی هستند و در عین حال، برای تمایز به نورون‌ها، «پرتوان»اند و از این‌رو، بنیادی پرتوان القایی نامیده می‌شوند.
با کاشتنِ دو نسخه از ژن‌های HAR (یعنی نسخهٔ انسانی و همتای حفاطت‌شدهٔ آن در شامپانزه) در این سلول‌ها، تفاوت نحوهٔ تکامل نورون‌ها مشخص می‌شود.
نتایج نشان داده، ۲۱۰ ژن HAR (یعنی نسخهٔ انسانی) به شکل قابل توجهی، بر افزایش بیان ژن‌های دیگر اثر می‌گذارند. از آن جمله، ژن PPP1R17 که تحت کنترل چند HAR قرار دارد.
از مقایسهٔ انسان، موش، مکاک رزوس و قاقم، مشخص شده تنها در انسان و میمون مکاک رزوس است که این ژن، می‌تواند در قشر مخ (Cerebral Cortex) بیان شود و با طولانی کردنِ رشد و تقسیمِ سلول‌ها، فرصت کافی برای اصلاح جهش‌ها در سلول‌های این ناحیه فراهم نماید.
منبع
@Evolps 🌱