🛢 تداوم آلودگی نفتی در سواحل هرمزگان؛ فراتر از یک لکه نفتی

طی هفته‌های اخیر، چندین مورد آلودگی نفتی در سواحل استان هرمزگان گزارش شده است. در مردادماه، سواحل سوزا، شیب‌دراز و نقاشه در قشم و بخش‌هایی از جزیره هنگام درگیر آلودگی شدند و برآورد اولیه مسئولان، وسعت آلودگی را حدود ۳۲ هزار مترمربع در نوار ساحلی و ۹۰ هزار مترمربع در پهنه آبی اعلام کرد. عملیات مهار و پاکسازی از ۲۰ مرداد با استفاده از بوم‌های نفتی، پدهای جاذب و تجهیزات مکانیکی آغاز شد و در ۲۶ مرداد، پایان عملیات اعلام شد؛ با این حال، چند روز بعد موج جدیدی از آلودگی در سواحل سوزا گزارش شد.

در ادامه، گزارش‌های جدیدتر از مشاهده تاربال‌های نفتی در سواحل سورو و گلشهر بندرعباس و همچنین هرمز و میناب منتشر شد و رسیدن این مواد به دهانه کانال‌های پرورش میگو در سیریک نیز گزارش شده است.
از دیدگاه علمی، تاربال‌ها توده‌های هوازده و متراکم مواد نفتی‌اند که می‌توانند تحت تأثیر فرایندهای هوازدگی، امواج و جریان‌های دریایی جابه‌جا شده و در سواحل تجمع کنند. مطالعات علمی انجام‌شده در سواحل ایرانی خلیج فارس نیز وجود ترکیبات نفتی در تاربال‌ها را نشان داده‌اند. یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ با استفاده از FTIR و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) نشان داد که برای بخشی از تاربال‌های بررسی‌شده در سواحل ایرانی، می‌توان منابع احتمالی نفتی را شناسایی کرد؛ در عین حال، برای برخی نمونه‌ها هیچ‌یک از منابع نفتی بررسی‌شده به‌عنوان منشأ احتمالی شناسایی نشد.

بنابراین، درباره آلودگی‌های اخیر هرمزگان، بدون نتایج نمونه‌برداری و آنالیز شیمیایی نمی‌توان منشأ دقیق آلودگی را به یک نفتکش، تأسیسات نفتی یا حادثه مشخص نسبت داد. آنچه تاکنون مستند است، وقوع آلودگی در چند محدوده ساحلی و دریایی و تداوم مشاهده مواد نفتی پس از مرحله نخست پاکسازی است. تعیین منشأ و مسیر انتقال آلودگی نیازمند پایش آب و رسوبات و مقایسه شیمیایی نمونه‌ها با منابع احتمالی است.

🌊 خلیج فارس یک اکوسیستم حساس و تحت فشارهای متعدد انسانی است و مدیریت آلودگی نفتی آن نیازمند پایش مستمر، شناسایی علمی منابع آلودگی و ارزیابی پیامدهای اکولوژیک است؛ نه صرفاً جمع‌آوری آثار آلودگی از سطح ساحل.
━━━━━━━━━━━━━━
📚 منابع
۱. سازمان بنادر و دریانوردی / گزارش عملیات پاکسازی آلودگی نفتی سواحل قشم و هنگام، مرداد ۱۴۰۵.
۲. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). گلوله‌های آلودگی نفتی به سواحل بندرعباس رسید. ۱۴۰۵. گزارش ایرنا
۳. Uddin, S., Fowler, S. W., Saeed, T., Jupp, B., & Faizuddin, M. (2021). Petroleum hydrocarbon pollution in sediments from the Gulf and Omani waters: Status and review. Marine Pollution Bulletin, 173, 112913. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2021.112913
۴. Bizaki, S. R. H., Rabbani, A. R., & Riyahi Bakhtiari, A. (2026). Source identification of marine tar balls on the Iranian coasts of the Persian Gulf using FTIR spectroscopy and PCA. Scientific Reports, 16, 19660. https://doi.org/10.1038/s41598-026-49644-3


انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان🌐