‍ ✍️کلاس درس آقای بیهقی

جناب دکتر عبدالرضا سیف، استاد و رییس دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در مصاحبه با تسنیم پیرامون ادبیات عاشورایی، گریزی هم به تاریخ بیهقی می‌زنند و متن معروف داستان بر دار شدن حسنک وزیر را اشتباه نقل می‌کنند تا ما از این مطلب، درس بگیریم.

در متن نوشتۀ بیهقی آمده که بعد از به دار کشیدن خواجه حسن میکال، معروف به حسنک وزیر ... «و مادر حسنک زنی بود سخت جگرآور. چنان شنودم که دو سه ماه ازو این حدیث نهان داشتند، چون بشنید، جزعی‌ نکرد چنانکه زنان کنند، بلکه بگریست به درد، چنانکه حاضران از درد وی خون گریستند، پس گفت: بزرگا مردا که این پسرم بود! که پادشاهی چون محمود این جهان بدو داد و پادشاهی چون مسعود آن جهان. و ماتم پسر سخت نیکو بداشت، و هر خردمند که این بشنید، بپسندید. و جای آن بود.»

جناب آقای سیف اما داستان را با مادر وهب نصرانی مخلوط کرده، می‌فرماید وقتی سر حسنک را برای مادرش آوردند، او سر را پرت کرد و گفت سر فرزند من فدای حسین!

در تاریخ بیهقی البته سه‌جا از حسین بن علی یاد شده است، از جمله در همین ماجرای حسنک. داستان، یک ماجرایی سیاسی است که یک جناح بعد از غلبه دارد جناح دیگر را حذف می‌کند و به روش همیشگی تاریخ، برای این کار صورت قانونی هم جلوه می‌دهد و از جمله جلسۀ محاکمه‌ای برای حسنک ترتیب می‌دهند. حسنک هم که می‌داند کل ماجرا ظاهرسازی است، گردن‌فرازی می‌کند و قدرت و ثروتش را به رخ حریف می‌کشد و می‌گوید: «جهان خوردم و کارها راندم و عاقبت کار آدمی مرگ است. اگر امروز اجل رسیده است، کس بازنتواند داشت که بر دار کشند یا جز دار که بزرگتر از حسین علی نی‌ام.»

بعد از داستان حسنک هم بیهقی نمونه‌هایی از مظلومان و کشتگان به ناحق در طول تاریخ را ذکر کرده و به مواردی مثل سقوط خاندان برمکی، سرکوب آل‌زبیر و شهادت زید بن علی می‌پردازد و در دل همین گزارش‌ها، دو بار دیگر از امام حسین(ع) یاد کرده است. (این اشارۀ ضمنی به دلیل اوضاع سیاسی و اجتماعی آن عصر است. اینجا مفصل توضیح داده‌ام.)

می‌بینید که روش ابوالفضل بیهقی در استفادۀ بجا از یاد امام حسین(ع) به عنوان یک تمثیل چقدر هنرمندانه است و در مقابل اشتباه‌خوانی آقای دکتر سیف از یک متن کهن و نسبت دادن یک درگیری سیاسی به مقصود خودشان، چقدر گل‌درشت و نچسب!
@ehsanname