🔸رسالۀ «اندیشه دور و دراز» فروغی را امروز خواندم. احتمالاً نام این رساله را به خاطر پیش‌گویی‌اش از رواج کلاس آنلاین، شنیده باشید. این رسالۀ کوتاه، شرح علاقه و اعتقاد محمدعلی فروغی به علم است که در قالبی شبیه رسالات یونانی معروف به «ضیافت» نوشته شده. ماجرایی خیالی از یک مهمانی که در آن راوی، خود فروغی در مجلس مهمانی کتاب به دست می‌گیرد و بقیه به او می‌خندند که باز کتاب دیدی؟ و او می‌گوید «آرزوی من برافتادن کتاب است» و از این حرف، به حرفهای بعدی دربارۀ پیش‌بینی‌های او از پیشرفت علم می‌رسیم.
@ehsanname
🔹رساله «اندیشه دور و دراز» را فروغی در زمان سفارتش در ترکیه و به سال ١٣٠۶ نوشته است و در آن پیش‌بینی‌های جالبی از به قول خودش «زندگی بهشت‌آسای قرن بیست و یکم» دارد. او در مقدمۀ این رساله آورده که این افکار را از ده سال قبل از نگارش داشته، اما به خاطر جشنی که برای صدمین سال تولد مارسلین بارتلو، شیمی‌دان معروف فرانسوی گرفته بودند، آنها را نوشته. بارتلو که زمانی (۱۸۹۵) وزیر خارجه هم شد، معتقد بود در سال ۲۰۰۰ انقلابی در صنایع غذایی به وجود خواهد آمد و غذاهای شیمیایی جای مزارع و مراتع را خواهد گرفت. احتمالاً فروغی از این ایده الهام گرفته بوده، اما پیش‌بینی‌های او دقیق‌تر است.

🔸بعضی از پیش‌بینی‌های فروغی در این رساله (مندرج در صفحات ۲۶ تا ۶۰ از جلد اول «مقالات فروغی» انتشارات یغما، ۵۳) به قرار زیر است:

➖همین گرامافون به چه سرعت تکمیل شد؟ سی چهل سال پیش بوق و شیپور و صندوقی بزرگ و دست و پاگیر بود... چه مانعی دارد همچنانکه امروز نغمات را در گرامافون ضبط می‌کنند هر کس می‌خواهد کتابی مطالعه کند بجای اینکه به چشم بخواند به گوش بشنود؟

➖پیش‌بینی می‌توان کرد که به وسیلۀ تلفون بی‌سیم که هر روز ما را از اخبار و وقایع آگاه می‌کند به‌زودی از خواندن روزنامه مستغنی شویم.

➖فکر می‌کنم بعد از آن‌که تلفن بی‌سیم کامل و سهل و ارزان شد چنانکه همه‌کس بتواند داشته باشد، آن وقت لزوم نخواهد داشت متعلّمین برای استماع درس معلمین در مدرسه جمع شوند و برای این مقصود از شهر به شهر و دیار به دریا روند، در خانۀ خود می‌مانند و در موقع معین با تلفون بیانِ معلم را می‌شنوند.. از عکس تلگرافی نیز غافل نباید بود که در آن صورت معلم نه تنها با تلفون بیانات خود را به متعلمین می‌شنواند بلکه حرکات و اشارات خود و تصاویر و اشکال را که باید ببینند به ایشان می‎نماید.

➖چون اسباب تلفون بی‌سیم و عکس تلگرافی چنانکه اشاره کردم مکمّل و ارزان و آسان شود، همه‌کس همواره آنرا خواهد داشت و مردم هر آن از هر مسافتی می‌توانند یکدیگر را ببینند و گفتگو کنند ... اخبار و وقایع و موزیک و کنفرانس و خطابۀ درس و هرچه طالب است می‌شنود، سینما و تئاتر و امثال آنرا تماشا می‌کند و در همۀ این احوال در خانه با زن و فرزند خویش آسوده نشسته یا خوابیده یا مشغول گردش است. [انعکاس روحیۀ مردسالارانه زمانه که این کارها را مرد «که با زن و فرزند نشسته» انجام می‌دهد. ]

➖ تولید قوۀ الکتریسیته به‌اندزه‌ای سهل و ارزان می‌شود که مردم تمام حوائج فردی و جمعی خود را از طبخ و گرمی زمستان و خنکی تابستان و تنظیف و غیرها با الکتریسیته رفع خواهند نمود.

🔸در دو قسمت بعدی رساله، فروغی ضمن پذیرایی و چای آوردن صاحبخانه دربارۀ تکامل داروینی حرف می‌زند و می‌گوید تا چندهزار سال بعد، چشم آدمیزاد مثل دوربینی قوی خواهد شد و نوعی الکتریسته در بدن آدمی به وجود می‌آید و ... اما شاید جالبترین بخش این رساله، در همان قسمت آغازش باشد که دربارۀ قرن بیست و یکم پیش‌بینی‌های نسبتاً دقیقی داشته. آنجا بعداز حرفهای راوی «مجلس را چند لحظه سکوت فراگرفت... ناگاه یکی از آقایان سربلند کرده گفت:آیا با این همه مردمان آن زمان خوشدل‌تر و خرسندتر از امروز خواهند بود؟ گفتم: آه که یقین ندارم، زیرا خوشدلی و خرسندیِ خاطر به جمعیتِ اسباب ظاهر نیست و امری درونی است.» این، شاید دقیق‌ترین پیش‌بینی فروغی از احوالات ۹۴ سال بعدش باشد.
@ehsanname