🔴 میراث سمی

👈 جنگ چه آلودگی‌هایی برای نسل‌های آینده به‌جا می‌گذارد؟

✍ جواد حیدریان


وقتی جنگ تمام شود، ساختمان‌های ویران را می‌شود بازسازی کرد و ماشین‌آلات آسیب‌دیده را می‌توان جایگزین کرد، اما با خاک آلوده، آب زیرزمینی مسموم و زمین‌هایی که سمی شده‌اند چه باید کرد؟ بخشی از خسارت جنگ در همان روزهای نخست آشکار می‌شود و بخشی دیگر ممکن است سال‌ها بعد خود را نشان دهد. سوختن مخازن نفت، تخریب پالایشگاه‌ها و تاسیسات شیمیایی، نشت مواد خطرناک از کارخانه‌ها و آسیب به شبکه‌های فاضلاب می‌تواند آلودگی‌هایی ایجاد کند که با پایان درگیری از میان نمی‌روند. مهمات منفجرنشده و بقایای جنگی نیز ممکن است برای سال‌ها، استفاده ایمن از زمین را محدود کنند.

نشت تدریجی نفت از مخازن شناورهای غرق‌شده در بستر دریا یکی از دلایل افزایش آلودگی در خلیج فارس است. این شناورها که در پی حملات نظامی در آب‌های منطقه غرق شده‌اند، به بمب‌های ساعتی زیست‌محیطی تبدیل شده‌اند و هر لحظه امکان نشت بیشتر سوخت از مخازن آنها وجود دارد. آلودگی‌های نفتی از جاسک تا سیریک و از میناب تا بندرعباس و همچنین در جزایر قشم، هنگام و شیدور مشاهده شده است. براساس گزارش‌های میدانی، طی روزهای گذشته گلوله‌های متراکم نفتی (تاربال) در سواحل سورو و گلشهر بندرعباس مشاهده شده و این آلودگی به دهانه کانال‌های پرورش میگو در سیریک نیز رسیده است که تهدیدی جدی برای صنعت پرورش میگو و معیشت بهره‌برداران این بخش محسوب می‌شود.

رصدخانه جهانی سلامت در تحلیلی به تاریخ ۱۳ مارس ۲۰۲۶ با عنوان «جنگ در ایران؛ درگیری‌ با پیامدهای ماندگار زیست‌محیطی و سلامت» نوشته است: جنگ‌ها دیگر فقط سرزمین‌ها یا زیرساخت‌ها را ویران نمی‌کنند. آنها اکنون سیستم‌های بوم‌شناختی‌ را مختل می‌کنند که ثبات جوامع به آنها وابسته است. جنگ در ایران این تحول را نشان می‌دهد. حملات به تاسیسات نفتی، آتش‌سوزی‌های صنعتی و آسیب به زیرساخت‌های انرژی، آلودگی قابل‌ توجه هوا و آب را سبب شده و جمعیت‌ها را در معرض خطرات سلامت فوری و بلندمدت قرار داده است.

خطرات زیست‌محیطی مرتبط با جنگ در ایران همچنین به منابع آب مربوط می‌شود. انفجارها و آتش‌سوزی‌ها موجب جاری شدن هیدروکربن‌ها به سیستم‌های زهکشی شهری و برخی آبراه‌ها شده و بالقوه خاک‌ها و آب‌های زیرزمینی را آلوده کرده است. چنین آلودگی‌ احتمالاً به‌ شکل پایدار بر کیفیت آب اثر می‌گذارد. این وخامت در کشوری رخ می‌دهد که پیش‌تر با بحران آبی شدیدی دست به ‌گریبان بوده است. ایران چندین سال است ترکیبی از خشکسالی‌های مکرر، بهره‌برداری بیش‌ازحد کشاورزی و سیاست‌های مدیریت آب مورد مناقشه را تجربه می‌کند. بهره‌برداری بیش‌ازحد از آب‌های زیرزمینی آسیب‌پذیری عمده دیگری را تشکیل می‌دهد.

@ecotraders