🔴 عوامل اصلی که باعث کوتاه‌تر شدن دوره‌های سقف‌شکنی دلار شده است
دکتر محمدرضا منجذب
۱. کسری بودجه مزمن و خلق پول: دولت برای جبران کسری، نقدینگی را افزایش می‌دهد و تورم و کاهش ارزش پول را تشدید می‌کند.
۲. تحریم و شوک‌های سیاسی: عرضه ارز را محدود و هر تنش را به جهش سریع نرخ ارز تبدیل می‌کند.
۳. انتظارات تورمی و دلاری‌شدن اقتصاد: مردم برای حفظ ارزش دارایی به دلار پناه می‌برند و این چرخه، جهش‌ها را زودتر تکرار می‌کند.
۴. دلاری‌شدن تدریجی اقتصاد و انتظارات خودتحقق‌یابنده
دلار در اقتصاد ایران از یک ابزار مبادله به یک دارایی تبدیل شده است. برآوردها نشان می‌دهد بین ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار ارز خانگی در گاوصندوق‌ها و پستوها حبس شده است. وقتی ارز «کالا» می‌شود، تقاضا برای آن دیگر تابع نیازهای وارداتی نیست، بلکه تابع ترس از آینده و انتظارات تورمی است. این پدیده یک حلقه بازخورد ایجاد می‌کند: افزایش نرخ ارز، انتظارات تورمی را تشدید می‌کند؛ انتظارات تورمی تقاضا برای ارز را بالا می‌برد؛ و تقاضای بیشتر، فشار بر بازار ارز و جهش بعدی را رقم می‌زند.
۵. کوتاه شدن دوره‌ها؛ نتیجه چرخه تشدیدشونده
نمودار نشان می‌دهد که عمق اصلاحات (پس از هر سقف) از حدود -۱۴۳ به -۱۱۰۴ واحد رسیده و فواصل زمانی میان سقف‌شکنی‌ها نیز به‌طور محسوسی کوتاه‌تر شده است. این الگو دقیقاً با آنچه در ادبیات اقتصاد ایران «چرخه تشدیدشونده» نامیده می‌شود، مطابقت دارد: هر شوک ارزی نه‌تنها اثر بزرگ‌تری بر جای می‌گذارد، بلکه فاصله تا شوک بعدی را نیز کاهش می‌دهد. در واقع، هر جهش، ذخایر ارزی و اعتبار سیاست‌گذار را بیشتر فرسوده می‌کند و اقتصاد را برای جهش بعدی آسیب‌پذیرتر می‌سازد.
🔴 در مجموع، کوتاه‌تر شدن دوره‌های سقف‌شکنی دلار نه یک اتفاق گذرا، بلکه نتیجه انباشت ناترازی‌های ساختاری (کسری بودجه، نظام ارزی ناکارآمد، تحریم و دلاری‌شدن تدریجی) است که هر یک دیگری را تقویت می‌کند. تا زمانی که این ناترازی‌ها اصلاح نشوند، می‌توان انتظار داشت که فاصله میان جهش‌ها همچنان کوتاه‌تر و عمق اصلاحات نیز بیشتر شود.
🔴 ویدیوی توضیح مطلب را ببینید
🔴 لینک مطلب در روزنامه تعادل
🔴 کانال دکتر منجذب
Post #6434
156
