🔴 رکود تورمی شدید

🔵 ترکیب رشد ۵۴ درصدی نقدینگی و افت ۱۰/۱ درصدی تولید ناخالص داخلی، نشان‌دهنده ورود اقتصاد به یک دوره رکود تورمی (Stagflation) بسیار عمیق و خطرناک است. بر اساس این دو گزاره، شرایط کلان اقتصادی را می‌توان در پنج محور زیر تحلیل کرد:

تشدید شوک تورمی و جهش قیمت‌ها: در اقتصاد کلان، تورم حاصل تفاوت میان رشد نقدینگی و رشد اقتصادی است. وقتی حجم پول ۵۴ درصد بزرگتر شده اما حجم کالای واقعی تولید شده در اقتصاد بیش از ۱۰ درصد کوچکتر شده است، حجم عظیمی از پول سرگردان به دنبال کالاهای کمتری می‌گردد. این شکاف عظیم میان عرضه کالا و تقاضای پولی، فنر فشرده‌ای ایجاد می‌کند که خروجی قطعی آن تورم‌های بسیار بالا خواهد بود.

تله سیاست‌گذاری (بن‌بست پولی): سیاست‌گذار اقتصادی در این شرایط در یک دوراهی متناقض گرفتار شده است. از یک سو، مهار رشد ۵۴ درصدی نقدینگی و تورم نیازمند سیاست‌های انقباضی (مانند افزایش شدید نرخ بهره و قفل کردن اعتبارات بانکی) است که این کار رکود منفی ۱۰ درصدی را وخیم‌تر کرده و کارخانه‌های بیشتری را به تعطیلی می‌کشاند. از سوی دیگر، هرگونه تلاش برای تحریک تولید و خروج از رکود از طریق تزریق منابع، موتور خلق نقدینگی و تورم را شعله‌ورتر می‌کند.

سقوط قدرت خرید و رفاه خانوار: رشد اقتصادی منفی ۱۰/۱ درصدی به معنای توقف چرخ تولید، تعدیل نیرو، افزایش بیکاری و کاهش درآمدهای واقعی نیروی کار است. هم‌زمان، تورمِ برآمده از رشد نقدینگی، هزینه‌های زندگی را روزبه‌روز افزایش می‌دهد. ترکیب بیکاری (رکود) و گرانی (تورم)، به سرعت منجر به افت شدید قدرت خرید، کوچک شدن طبقه متوسط و گسترش فقر می‌شود.

هجوم نقدینگی به بازارهای سفته‌بازی: در اقتصادی که تولید حقیقی در حال انقباض است، رشد ۱۹ درصدی نقدینگی در عرض تنها ۵ ماه (از اسفند تا مرداد) هرگز جذب بخش‌های مولد صنعتی و کشاورزی نخواهد شد. این حجم عظیم پول برای حفظ ارزش خود در برابر موج تورم پیش‌رو، مستقیماً وارد بازارهای دارایی و سفته‌بازی (ارز، طلا، مسکن) می‌شود و نوسانات قیمتی شدیدی در این بازارها ایجاد می‌کند.

ردپای پولی‌سازی کسری بودجه: رشد سریع نقدینگی در ماه‌های ابتدایی سال معمولاً نشان‌دهنده ناترازی شدید مالی است. دولتی که در شرایط رکود عمیق قرار دارد، درآمدهای مالیاتی‌اش به شدت افت می‌کند. برای جبران این کسری بودجه و تامین هزینه‌های جاری، دولت ناچار به استقراض از سیستم بانکی و بانک مرکزی (چاپ پول) می‌شود که نتیجه آن همین رشدهای بالای نقدینگی در آمارهای مرداد ماه است.

جمع‌بندی
تصویر فعلی اقتصاد ایران، با فرض درستی این ارقام، چنین است:
- نقدینگی با سرعت بحرانی رشد می‌کند.
- تولید حقیقی به شدت کاهش یافته است.
- نتیجه، فشار تورمی شدید و رکود تورمی است.
- نقدینگی عامل اصلی و تشدیدکننده تورم است، هرچند عامل یگانه نیست.
- بدون کنترل رشد نقدینگی، انضباط مالی، اصلاح نظام بانکی و کاهش کسری بودجه، تورم مزمن ادامه خواهد یافت.
- کنترل abrupt و یک‌باره نقدینگی هم می‌تواند رکود را عمیق‌تر کند؛ بنابراین سیاست ترکیبی و تدریجی لازم است.



🔵 گفتار اقتصادی