✍ اگر به بعضی ویدیوی های شلیک موشک‌های سوخت جامد دقت کرده باشید، درست قبل از جدا شدن موشک از لانچر یک صدای بسیار شدید شبیه انفجار شنیده می‌شود؛ در حالی که موشک هنوز روی لانچر قرار دارد. اما این صدا لزوماً به معنی انفجار موشک نیست و مربوط به پدیده‌ای به نام Ignition Overpressure یا IOP است.

🔹️ ماجرا از لحظه آغاز احتراق شروع می‌شود. در موتور سوخت جامد، با روشن شدن پیشران، گازهای داغ و پرفشار در مدت بسیار کوتاهی تولید شده و از نازل با سرعت بالا خارج می‌شوند. افزایش سریع فشار و شتاب گرفتن جریان خروجی باعث فشرده شدن هوای اطراف و شکل‌گیری یک موج فشار گذرا می‌شود که می‌تواند با شدت زیادی در محیط اطراف لانچر منتشر شود.

🔹️ البته IOP را نباید با صدای عادی خروجی موتور یکی دانست. IOP یک رویداد گذرای فشار در مرحله آغاز احتراق است، در حالی که صدای اصلی موتور و محیط آکوستیکی ناشی از جت خروجی در ادامه نیز وجود دارد. هندسه لانچر، سطح زمین کانال یا مسیر خروج گازها و سازه‌های اطراف هم می‌توانند این موج را بازتاب داده و شدت فشار و صدای دریافتی را تغییر دهند. ناسا برای موتورهای سوخت جامد حتی پدیده‌هایی مانند Ignition Overpressure، Duct Overpressure و Source Overpressure را به‌صورت جداگانه بررسی کرده است به همین دلیل در برخی از ویدیوها این‌طور به نظر می‌رسد صدای انفجار/مکث بسیار کوتاه/پرتاب موشک

در حالی که در واقع فرآیند تقریباً به‌صورت پیوسته اتفاق می‌افتد:

1. آغاز احتراق پیشران جامد
2. افزایش سریع فشار محفظه احتراق
3. شتاب گرفتن جریان گازهای خروجی از نازل
4. ایجاد موج فشار IOP و بار آکوستیکی شدید
5. افزایش رانش موتور
6. غلبه نیروی پیشران بر وزن و نیروهای نگهدارنده
7. جدا شدن موشک از لانچر و آغاز Liftoff

🔹️ نکته مهم این است که این موج فشار فقط یک صدای بلند نیست. در موشک‌ها و راکت‌های بزرگ، IOP و محیط آکوستیکی می‌توانند بارهای دینامیکی قابل‌توجهی به خود موشک، لانچر و تجهیزات اطراف وارد کنند. به همین دلیل در سامانه‌هایی مانند SLS ناسا از سامانه‌های Ignition Overpressure/Sound Suppression استفاده می‌شود تا شدت این موج‌ها و فشار صوتی کاهش پیدا کند.

🔹️ بنابراین آن صدای مهیب درست قبل از شلیک، در بسیاری از موارد در واقع بخشی از فرآیند آغاز به کار موتور است؛ موشک در همان لحظات در حال ایجاد فشار محفظه، شتاب دادن جریان خروجی و رسیدن به رانش لازم برای جدا شدن از لانچر است. چیزی که از فاصله دور شبیه یک انفجار دیده و شنیده می‌شود، می‌تواند حاصل ترکیب احتراق اولیه، موج فشار IOP، جریان جت خروجی و بازتاب امواج از محیط پرتاب باشد.

2/2

«رصدخانه»

@DSSIRAN
☫ تحقیقات راهبردی دفاعی ایران ☫