نگاهی فلسفی به مقوله دیزاین

متن زیر چکیده سخنرانی مصطفی ملکیان در نشست دیزاین‌شناسی با عنوان "دیزاین خیر جمیل است" می‌باشد که نگاهی‌ست فلسفی، به مقوله‌ی دیزاین.
آقای ملکیان بحث را از دنیای غرب، از یونان باستان شروع می‌کند؛ با ذکر نظریه‌ای از افلاطون در‌مورد درون آدمی که به عقیده‌ی او از سه ساحت تشکیل شده است:
• ساحت اول، ساحت باورهای ماست؛ ساحت عقیدتی و معرفتی ما.
• ساحت دوم، ساحت احساسات و عواطف و هیجانات ماست.
• ساحت سوم، ساحت ارادی وجود ماست. ساحت خواسته‌ها که به اعمال ارادی ما مربوط است.

به عقیده افلاطون، ساحت اول که ساحت عقیدتی-معرفتیِ وجود ماست فقط با حقیقت راضی می‌شود .ساحت دوم یعنی ساحت احساسی، عاطفی و هیجانی، فقط با جمال و زیبایی سیر می‌شود و ساحت سوم یعنی ساحت ارادیِ وجود ما، فقط با خیر و نیکی آرام می‌گیرد.

ارسطو شاگرد افلاطون بر اساس این دو نظریه یک نظریه جدید ارائه کرد که کاملاً مستند به این دو بود. نظریه ارسطو می‌گوید ما در زندگی باید سه اصل را بیاموزیم که اگر هر کدام از این سه مورد را نیاموزیم یک جایی زندگی مان ناقص است. ارسطو معتقد است که حکمت (کل دانسته‌های بشر که ما به آن نیاز داریم) بر سه قسم است حکمت نظری، حکمت عملی و حکمت تولیدی.

حکمت نظری یعنی شناخت صرفاً برای شناخت و نه هیچ قصد دیگری.
حکمت عملی و حکمت تولیدی هردو به معنای شناخت برای دگرگون کردن هستند. با این تفاوت که حکمت تولیدی می‌خواهد بشناسد و در جهت زیباسازی، آن‌را دگرگون کند. ولی حکمت عملی در جهت سود رسانی بیشتر، آنچه را که می‌شناسد دگرگون می‌کند.

امروزه این سه حکمت تبدیل به سه مفهوم جدید شده‌اند:
حکمت نظری را به عنوان علم می‌شناسیم؛ حکمت عملی را به عنوان فن، و حکمت تولیدی را به عنوان هنر.
علوم صرفاً برای شناخت طبیعت و یا انسان و جهان به کار می‌روند.
فنون با بهره‌گیری از علم، در جهت دگرگون کردنِ آنچه را که شناخته‌اند، برای سودمندی بیشتر به کار می‌روند. مثلاً یک پزشک با استفاده از علم به یک فن رسیده که نتیجه‌اش دگرگونی و بهبود حال انسانهاست.
هنر اما با هدف سود رسانی به دگرگون کردن شناخت نمی‌پردازد، بلکه هدفش صرفاً نشان دادن زشتی‌ها و زیبایی‌های موجود است و سعی دارد که بر زیبایی‌های این جهان بیفزاید.

حال اگر به سخن اول افلاطون برگردیم، معنایش این است که اگر می‌خواهیم روح انسان در زندگی سیراب بشود، باید علم، فن و هنر را به موازات هم در زندگی پیش ببریم. چون علم، حقیقت طلبی ما را سیراب می‌کند. هنر، ساحت احساسی عاطفی ما را؛ و فن هم ساحت ارادی ما‌را ارضا می‌کند.

حالا چه خوب است که آدم‌ها اهل حقیقت، اهل خیر و اهل جمال باشند و چه بهتر که وقتی می‌خواهند خیر برسانند به زیباترین صورت آن انجامش دهند...
یعنی چه خوب است که حالا که بناست حقیقت، خیر و جمال با هم باشند، حقیقت‌هایمان همراه با جمال باشد. جمال‌هایمان همراه با خیر باشد و خیرهایمان همراه با حقیقت باشد. دیزاین جمیل یعنی همین...

برای اینکه عمیق‌تر از قبل بدانیم که به عنوان یک دیزاینر چه اثری از خود به جا می‌گذاریم، پیشنهاد می‌شود برای درک دقیق‌تر موضوع سخنرانی، متن کامل آن‌ که حاوی توضیحات و مثالهای تکمیلی‌ست مطالعه شود...


🔗 برای مطالعه ادامه مقاله می‌توانید به این لینک مراجعه کنید.

🔗 ویدئوی سخنرانی را می‌توانید اینجا ببینید.

(زمان حدودی مطالعه: ۲۵ دقیقه)

گردآورنده: مجتبی زینوند

#دیزاین

@Dexign فلسفه دیزاین

______