مختصات نظم امنیتی در حال ظهور خاورمیانه

دکتر فرزاد احمدی دوازده‌امامی؛ دکترای ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس

🔹نظم امنیتی خاورمیانه در حال گذار از وابستگی به یک قدرت خارجی، به‌سوی «مدیریت شبکه‌ای از وابستگی‌ها» است.

🔹این دگرگونی به‌معنای خروج کامل آمریکا نیست، بلکه کشورهای منطقه در پی تنوع‌بخشی به شرکای خود هستند.

🔹نشانه‌های این تحول در توافق دفاعی اوت ۲۰۲۶ میان عربستان، ترکیه و پاکستان و همچنین تعمیق همکاری‌های امنیتی میان اسرائیل و برخی کشورهای عربی دیده می‌شود.

🔹همزمان، مفهوم امنیت از ابزارهای صرفاً نظامی فراتر رفته و با ژئواکونومی پیوند خورده است.

🔹اگرچه تنگه هرمز همچنان شاهرگی حیاتی برای نفت و گاز مایع به‌شمار می‌رود، آسیب‌پذیری آن بازیگران را به‌سمت توسعه خطوط لوله، بنادر و کریدورهای جایگزین سوق داده است.

🔹رقابت اصلی اکنون بر سر «مسیرها، گره‌ها و وابستگی‌های متقابل» جریان دارد؛ جایی که طرح‌هایی نظیر کریدور هند–خاورمیانه–اروپا (IMEC) و «راه توسعه عراق» موقعیت کشورهایی چون ترکیه و سوریه را بازتعریف می‌کنند.

🔹در این میان، چین با تمرکز بر اقتصاد، زیرساخت و انرژی، بدون پذیرش تعهدات امنیتی حضور دارد و آمریکا نیز همچنان ستون اصلی امنیت سخت باقی مانده است.

🔹در معماری چندلایه نوظهور، بازدارندگی نه‌تنها از توان نظامی، بلکه از وابستگی متقابل اقتصادی و توانایی کشورها برای تبدیل شدن به حلقه‌ای ضروری در شبکه منطقه‌ای سرچشمه می‌گیرد.

🔗متن کامل

✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇
@den_ir