🗣️ نکات ناپیدا در انتخابات 1403

✍️ دکتر رسول محسن‌زاده - متخصص علوم اجتماعی محاسباتی

• در هیچ یک از انتخابات پیشین، شاهد حجم بالای نظرسنجی‎ها و همینطور محاسبات اشتباه در نظرسنجی‎های انتخاباتی نسبت به انتخابات ریاست جمهوری 1403 نبودیم. برخی برآوردها، میزان مشارکت را بالاتر از 53 درصد تخمین زده بودند، یعنی چیزی در حدود 14 درصد خطا، این در حالی است که این موسسات ادعای جمع‎آوری داده در سطح ملی داشته‎اند. در این یادداشت به برخی عوامل موثر در میزان و کیفیت مشارکت و همینطور خطای موسسات نظرسنجی می‎پردازیم.

◀️ تاثیر عدم همزمانی انتخابات ریاست جمهوری با انتخابات شورای شهر و روستا

• مهم‎ترین وجه تفاوت انتخابات کنونی، عدم هم‎زمانی انتخابات شورای شهر و روستا با انتخابات ریاست جمهوری بود. برای نمونه دور قبل، در شهری با جمعیت حدوداً 400 هزار نفری (خرم‎آباد) شاهد تایید صلاحیت حدود 199 نامزد برای انتخابات شورای شهر بودیم. در تهران نیز چیزی حدود 2300 نامزد برای انتخابات شورای شهر تایید شده بودند که این میزان خواه ناخواه، سبب افزایش مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری شد.

• کاهش حدوداً 16 درصدی میزان مشارکت در استان‎های کهگیلویه و بویراحمد، ایلام و چهارمحال و بختیاری که وجوه قومیتی و ایلیاتی در آنها بسیار پررنگ است گواه این مدعاست.

• در مناطقی مانند تهران، خراسان، یزد و البرز که وجوه قومیتی و ایلیاتی کمرنگ‎تر است میزان مشارکت به شکل محوسی تغییر نیافته است و حتی در مواردی افزایش داشته است.

◀️ رای معنادار اقلیت‎های مذهبی و قومیت‎ها

• کاهش مشارکت در استان‎های سنی‎نشین ایران، بسیار چشمگیر بوده است. میزان مشارکت در استان‎های سیستان و بلوچستان، گلستان و کردستان به ترتیب 33، 25 و 14 درصد کاهش یافته است. این کاهش می‎تواند نشان‎دهنده اثرگذاری مرجعیت دینی اهل سنت در این استان‎ها باشد.

• میزان مشارکت در استان‎های سنی‌نشین ایران زیر 30 درصد بوده است که نسبت به دور قبل کاهش چشمگیری داشته است.

• این نوع نگاه صرفاً در اقلیت‎های مذهبی دیده نمی‎شود بلکه در قومیت‎ها نیز کاملاً محسوس است.

• بر مبنای داده‎های انتخاباتی منتشر شده توسط مراجع مختلف، بیشترین میزان مشارکت در 5 استان فارس‎نشین کشور بوده است. این در حالی است که کمترین میزان مشارکت در 5 استان غیرفارس‎نشین اتفاق افتاده است.

• در تمامی استان‎هایی که اکثریت قومیتی با قومیت‎های لر، ترک، کرد، بلوچ و گیلک بوده است (با وجود مشارکت پایین) پزشکیان حائز اکثریت آرا شده است.

• از این لحاظ، چه از جهت میزان مشارکت و چه از جهت میزان آرای نمایندگان طیف‎های مختلف شاهد نوعی شکاف معنادار قومی و مذهبی در کشور هستیم.

◀️ عدم تحریک طبقه متوسط شهری برای شرکت در انتخابات

• میزان مشارکت در شهرها بسیار کمتر از روستاها و شهرهای کوچک بوده است. برای نمونه در استان گیلان میزان مشارکت در شهرهای رشت و انزلی حدود 25 درصد بوده است این درحالی است که در شهرهای کوچک و نواحی روستایی مانند سیاهکل و ماسال شاهد مشارکت بالای 45 درصد بوده‎ایم.

• در شهر تهران میزان مشارکت 23 درصد بوده در حالی که در استان تهران که شامل شهرهای کوچک و روستاهای اطراف است، میزان مشارکت حدود 2برابر این درصد اعلام شده است.

• به همین نسبت تقریباً میزان مشارکت در شهرهای بزرگ و مراکز استان‎ها کمتر از شهرهای کوچک و مناطق روستایی بوده است. از این جهت، می‎توان ادعا کرد که نامزدهای انتخاباتی خصوصاً نامزد جبهه اصلاحات موفق به جلب نظر طبقه متوسط شهری نشده‎اند و این وضعیت تاثیر بالایی در کاهش مشارکت در انتخابات داشته است.

◀️ جمع‎بندی

• با در نظر گرفتن موارد فوق، بیشترین میزان مشارکت متعلق به روستاهای ترک‎نشین و کمترین میزان مشارکت در میان اقلیت‎های قومی، مذهبی و زبانی شهرهای بزرگ کشور بوده است. این نسبت می‎تواند دارای منطق جنسیتی نیز باشد ولی به سبب فقدان داده، در این مورد نمی‎توان اظهارنظر کرد.

• موسسات نظرسنجی‎، با وجود ادعای نمونه‎گیری گسترده و فراگیر، مرتکب خطای «محرومیت‌های اشتباه» یا «خطای چارچوب نمونه» شده‎اند. در این خطا، آنها به دلایلی مانند فقدان شبکه‎های لازم در مناطق و کمبود بودجه، تمرکز خود را به جای همه جامعه، به افراد در دسترس محدود می‎کنند. اینجاست که می‎توان نشان داد که بحران اقتصادی و نهادی در یک جامعه، چگونه بازنمایی و ابزار بازنمایی را نیز تحت تاثیر قرار می‎دهد.

🔈 @dataak_thinktank
#انتخابات #انتخابات_1403 #تحلیل_انتخابات