⚖️ به مناسبت صدمین سالگرد سقوط سلسله قاجاریه

یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ پارلمانی ایران، جلسه تاریخی ۹ آبان ۱۳۰۴ است؛ این روز نه صرفا یک واقعه سیاسی، بلکه نقطه عطفی در تحول ساختار حاکمیت به شمار می آید. نشستی که در آن، مجلس پنجم شورای ملی با تصویب ماده‌واحده‌ای ـ با ۸۰ رأی از ۸۵ نماینده‌ی حاضر و با استناد به صلاحیت خویش در تفسیر و تعدیل قانون اساسی- سلسله‌ قاجاریه را منقرض اعلام کرد و ضمن واگذاری حکومت موقت به رضاخان پهلوی، بر تشکیل مجلس مؤسسان برای تعیین تکلیف نهایی حکومت آینده در حدود قوانین موضوعه تأکید نمود .

شرح چگونگی طرح این ماده‌ واحده و زمینه‌های مقدماتی انقراض قاجاریه، خود روایتی مفصل دارد که از ذکر آن در این کوته‌نوشت صرف‌نظر می‌شود ؛ چرا که مقصود ، تنها یادآوری یکی از بزنگاه‌ های مهم تاریخ حقوق عمومی ایران است.

اهمیت این مصوبه در ایجاد سابقه ای حقوقی برای انتقال مشروعیت سیاسی از سلطنت موروثی به اراده نمایندگان می‌باشد ؛ فرایندی که زمینه تشکیل مجلس موسسان و اصلاح مواد ۳۶، ۳۷، ۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را فراهم ساخت.

متن ماده واحده :
مجلس شورای ملی، به نام سعادت ملت، انقراض سلطنت قاجاریه را اعلام نموده و حکومت موقتی را در حدود قانون اساسی و قوانین موضوعه مملکتی به شخص آقای رضاخان پهلوی واگذار می‌کند. تعیین و تکلیف قطعی حکومت موکول به نظر مجلس مؤسسان است که برای تغییر مواد ۳۶، ۳۷، ۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی تشکیل می‌شود.

این واقعه یکی از وقایع فراموش نشدنی تاریخ حقوق اساسی ایران معاصر می باشد .

✍️ محمد ماجد فاضلی – سردبیر نشریه «داد»

• با ما در کانال نشریه حقوقی داد همراه باشید🌱

📎 @Dad_Journal