چرا حال این روزهای بورس خوب نیست؟ (قسمت اول)
نوشته دکتر سید علی حسینی اسفیدواجانی متخصص سیستمهای پیچیده، فیزیک اقتصاد و اقتصاد پیچیدگی

در هفته های اخیر هر روز بطور متوسط بیش از یک هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی وارد بورس شده است. طی سه هفته اول مرداد ماه در حدود 25 هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بورس شده است که قابل مقایسه با کل نقدینگی حقیقی وارد شده طی سال 1398 میباشد. با اینحال شاخص کل تقریبا رشدی نداشته است. چه چیزی میتواند این تضاد را توضیح دهد؟

نظریه مقداری پول که در ادامه توضیح میدهیم متواند ما را در درک رفتار بلند مدت قیمتها در بورس یاری دهد. و اما نظریه مقداری پول چه میگوید؟

معاملات هر روزه را در جامعه در نظر بگیرید. هر معامله دو سمت دارد. سمت فروشنده که جنس و یا خدمتی را ارائه میدهد و سمت خریدار که در ازای خرید خود پول میدهد. قیمت در دو سمت معامله برابر است. لذا اگر تمام معاملات یکسال را در نظر بگیریم به معادله مقداری میرسیم که به شکل زیر است
MV=qp
در سمت چپ حرف M مقدار کل پول جامعه است و V تعداد دفعاتی است که پول در طی یکسال دست به دست شده است. در سمت راست q نماینده اجناس دست بدست شده و p قیمت آنها میباشد. پس کل پول موجود در جامعه ضربدر سرعت جابجایی برابر است با کل اجناس معامله شده ضربدر قیمت آنها.

نظربه مقداری پول را رها نکنید. فهم معادله مقداری شما را در آینده در درک بسیاری از اتفاقات اقتصادی خارج از بورس همانند تورم یاری میرساند. لذا قدری روی آن تامل کنید. در چند نوشته بعدی از دیدگاه این نظریه اتفاقات چند ماه اخیر بورس را توضیح میدهیم. اما بگذارید برگردیم به سوال خودمان.

در سمت چپ معادله مبادله حجم پول قرار دارد. اگر حجم پول در سمت چپ افزایش یابد و در سمت راست حجم و یا تعداد اجناس معامله شده افزایش نیابد لاجرم برای خفظ تساوی قیمت آنها افزایش میابد. لذا اگر دولت حجم پول یک کشور را طی یکسال دو برابر کند ( M در سمت چپ) قمیت کالاها تقریبا دو برابر میشود (p در سمت راست). در بورس نیز توقع داریم رابطه ای بین شاخص کل و نقدینگی وارد شده به بورس وجود داشته باشد چرا که نقدینگی وارد شده به بورس تا حدودی همانند افزایش پول در اقتصاد عمل میکند.

به گفته سایتهایی که معاملات بورس را رصد میکنند طی سه هفته اول مرداد ماه چیزی در حدود 25 هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی وارد بورس شده است. 90 هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی وارد شده در چهار ماه اول سال رشد سیصد درصدی شاخص را موجب شده بود و شاخص از 500000 در ابتدای سال به 1900000 در پایایان تیرماه رسید. با این اعداد و از دیدگاه نظریه مقداری انتظار میرفت در تخمین اول ورود 25 هزار میلیارد تومانی نقدینگی حقیقی سه هفته اول مرداد ماه یک رشد معادل 500 هزار واحد را برای بورس موجب شود. اما در کمال تعجب شاخص تقریبا هیچ رشدی را تجربه نکرده است؟ دلیل این رفتار غیر منتظره چیست؟

واقعیت آن است که در استفاده از معادله مقداری در زمینه بورس بایستی نکاتی را لحاظ کرد که طی چند نوشته به آن میپردازیم.


اولین نکته که در این نوشته گوشزد میکنیم آن است که جمله امروز یک هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بورس شد ما را به اشتباه می اندازد. در واقع این جمله وقتی به کار برده میشود که در جابجایی سهم بین حقیقی ها و حقوقی ها خرید حقیقیها از حقوقیها یک هزار میلیارد تومان بیشتر از فروش حقیقیها به حقوقی ها باشد که عملا به معنی تزریق یک هزار میلیارد تومان پول حقیقی ها به حساب حقوقی هاست. تا اینجای کار مشکلی پیش نمی آید و ظاهرا پول حقیقی وارد بورس شده است. نکته ای که غالبا از نظر دور میماند این سوال است که آیا شخصیت حقوقی پول را مجددا به بورس تزریق میکند و یا آنرا از بورس خارج مینماید.

واقعیت آن است که حقوقیهای بورس بخشی از فروش را از بورس خارج میکنند. حقوقیهایی که سهام عدالت را فروخته و از بورس خارج میکنند و یا نهادهای دولتی که بخشی از فروش سهام دولتی را جهت هزینه های خود از بورس خارج میکنند نمونه هایی از این دست میباشند. در اینگونه موارد به جای آنکه با خوشحالی بگوییم امروز یک هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی به بورس وارد شد بهتر است بگوییم: امروز چند صد میلیارد تومان نقدینگی حقیقی از بورس خارج شد.

دولت اگر میخواهد بورس بعنوان منبعی دراز مدت برای تامین هزینه هایش باقی بماند بهتر است با دقت حجم نقدینگی وارد و خارج شده از بورس را رصد کند تا برداشت نهادهای حقوقی به حدی نباشد که موجبات سقوط بورس و قطع دائمی درآمد دولت را فراهم آورد. رصد نقدینگی نه با خرید حقیقیها از حقوقیها که با رصد دریافتها و پرداختها در کارگزاریها میسر میشود که در آینده به آن میپردازیم.
-------------------------
@complexityeconomics
کانال فیزیک و سیستمهای پیچیده اقتصادی اجتماعی