ادراک حسی و قوه تعقل و نسبت آن با جامعه امروز ایران
گفتاری در معرفت شناسی فلسفی
منصور خضاعی
فرض کنید در کوچه ای، سنگی پرتاب شده، به شیشه ای اصابت کرده و شیشه می شکند. وقتی از کسی که این صحنه را با چشمانش مشاهده کرده بپرسید، چه چیزی باعث شکستن شیشه شده، او بی درنگ به شما پاسخ خواهد داد: پرتاب سنگ، علت شکست شیشه بود. اگر چند روز بعد باز همین اتفاق «پرتاب و شکستن» تکرار شود و باز شما همان سئوال را بپرسید، آن شخص مجددأ همان پاسخ را خواهد داد. اما اگر این رویداد چند بار دیگر در روزهای آینده در آن کوچه تکرار شود و شما همان سوال تکراری قدیم را بپرسید: که علت شکستن شیشه چیست؟ شخص کمی تامل کرده و این بار آن پاسخ را نخواهد داد، زیرا پی خواهد برد که امری فراتر از «پرتاب و شکستن» در ورای آن رویداد های تکرار شونده قرار دارد.
به عبارت دیگر، توجه او از مشاهده یک زنجیره رویدادهای تکرار شونده جزئی، یعنی پرتاب سنگ، به یک سناریوی طراحی شده در ورای آن زنجیره رویدادها منتقل می گردد. پرتاب سنگ و شکسته شدن شیشه که با چشم قابل رویت است توسط دستگاه ادراک حسی دریافت می شود اما انتقال ذهن از زنجیره رویداها به وجود یک سناریو در ورای آن زنجیره، با حواس پنجگانه قابل فهم نیست. اکنون سوال این است که فهم این سناریو توسط چه قوه ای دریافت می شود؟ پاسخ در قوه تعقل است، قوه دریافت مفاهیم کلی از رویدادهای جزئی. مانند اینکه بشر با اینکه هرگز اتم ها، الکترون ها، پروتون ها و سایر ذرات زیر اتمی را با چشم مشاهده نکرده و با علم به اینکه در آینده نیز هرگز قادر به مشاهده آنها نخواهد بود، اما اطمینان دارد که این ذرات در طبیعت وجود خارجی دارند. بشر از کجا اینها را می داند؟ آیا بدون وجود قوه تعقل ما قادر بودیم حقانیت بسیاری پدیده ها را دریابیم.
غرض این نوشته آگاهی از وجود این قوه مفید در ذهن انسان است که بطور معمول و در زندگی روزمره بصورت نا-آگاهانه به کار گرفته می شود. آیا شایسته نیست انسان عاقل، استفاده از این قوه ارزشمند خدادادی را از زندگی روزمره فراتر برده و در امور مهم تر مانند سیاست و اجتماع نیز بکارگیرد؟ بسیار پیش آمده است در گذشته و زمان حال که افرادی ورای ادعاها و فراخوان های تکرار شونده در پی مقاصدی بوده اند، از این رو پی بردن به چیستی آن مقاصد از روی مشاهده آن ادعاها، تنها به نیروی تعقل ممکن است و لذا بسنده کردن صرف، به حواس پنجگانه، رهزن ذهن، پنهان کننده حقیقت و موجب فریب خودمان خواهد بود.
#شبکه_جامعه_مدنی
@civilizers
Post #5678
86