📌بررسی پروتکل کلی توموری کردن موش

🔹چرا از مدل‌های موشی استفاده می‌کنیم؟
مدل‌های موشی (cell line xenografts, patient‑derived xenografts, orthotopic, syngeneic, genetically engineered) ابزارهای پایه‌ای در پژوهش تومورشناسی و توسعه درمان‌ها هستند و هر مدل تعادل بین سادگیِ اندازه‌گیری و وفاداری به تومور انسانی را نشان می‌دهد. مروری بر نقش و محدودیت‌ مدل‌های موشی موجود را می‌توانید در مقالات مروری معتبر مطالعه کنید.

🔹انواع مدل توموری کردن به صورت
خلاصه

📍 زیرپوستی (Subcutaneous xenograft)
📎 سلول/قطعه تومور زیر پوست کاشته می‌شود.
📎 مزایا: ساده، قابل تکرار، پیش‌بینی‌پذیر برای ارزیابی سرعت رشد و آزمون دارو.

📎 محدودیت: میکرومحیط متفاوت از بافت اصلی تومور (در نتیجه ترجمه‌پذیری کمتر) (1).

📍ارتوتوپیک (Orthotopic)
📎 پیوند/تزریق در همان اندام منشأ (مثلاً گلیوبلاستوما در مغز).
📎 مزایا: مدل واقعی‌تر از نظر میکرومحیط و متاستاز؛ مناسب برای مطالعه حمله محلی، تهاجم و نفوذ دارو.
📎 نیاز به روش‌های تصویربرداری و تخصص جراحی (2).

📍پیوندِ قطعهٔ تومور انسانی (PDX / Patient‑Derived Xenograft)
📎حفظ ویژگی‌های هیستوپاتولوژیک و ژنتیکی تومور بیمار؛ مناسب برای مطالعات شخصی‌سازی درمان. اما نیازمند حیوانات ایمنودفیسینت و پیچیدگی‌های مدیریتی است(3).

📍مدل‌های ایمنوسالم (Syngeneic) و مدل‌های خودجوش / ژنتیکی
— برای مطالعه پاسخ‌های ایمنی و ایمنوتراپی مناسب‌اند. مدل‌های مهندسی‌شده (GEMMs) نیز برای بررسی کارسینوژنز مفیدند(1).

🔹چطور روشِ مناسب را انتخاب کنیم؟

📍هدف علمی:
📎 اگر فقط «سرعت رشد تومور» و اثربخشی دارو را می‌خواهید → مدل زیرپوستی مناسب‌تر است.
📎 اگر «نفوذ در بافت، متاستاز یا پاسخ ایمنی/خون–مغز» هدف است → مدل ارتوتوپیک، درون‌وریدی یا مدل‌های ایمنوسالم مناسب‌تر است (4).

📍وفاداری به بیماری انسانی:
📎 برای نگهداری ویژگی‌های بالینی و مولکولی تومور → PDX یا ارتوتروپیک .

📍نیاز به سیستم ایمنی فعال:
📎 برای مطالعه ایمونوتراپی از مدل‌های ایمنوسالم یا humanized mice استفاده می‌شود؛ برای پیوند تومور انسانی معمولاً از موش‌های ایمونودفیسینت استفاده می‌شود(5).

📍منابع و پیچیدگی فنی:
📎 روش‌های ارتوتوپیک و جراحی مغز نیاز به تجهیزات تصویربرداری، استریوتاکسی و آموزش جراحی دارد؛ بنابراین محدودیت منابع می‌تواند مدل را تعیین کند.

🔹 معیارهای پایش، اندازه‌گیری و نقاط پایان انسانی (Human endpoints)

📎 اندازه‌گیری رشد تومور معمولاً با کالپر (برای تومورهای زیرپوستی) یا تصویربرداری (MRI/IVIS/CT برای تومورهای داخلی) انجام می‌شود.

📎 تعیین نقاط پایان انسانی براساس معیارهای وزنی، رفتار، زخم پوست، تنفس یا نشانه‌های نورولوژیک — و مطابق دستورالعمل‌های IACUC/مرجع مؤسسه — الزامی است. مقادیر مجاز حداکثر اندازه/حجم و علائم هشدار توسط دستورالعمل‌های معتبر مشخص شده است(6).

📎برای راهنمایی جمعیِ اخلاقی و عملی در طراحی، پایش و اصلاح مطالعات تومور در جوندگان، مجموعه‌‌ای از دستورالعمل‌های کنسرسیومی به‌نام OBSERVE در Nature Protocols منتشر شده که توصیه‌های جامعی درباره آماده‌سازی مواد تومورزا، روش‌های کاشت، علائم بالینی و endpoints ارائه می‌دهد — خواندن این سند برای هر تیمی که مدل‌های توموری اجرا می‌کند ضروری است (7).

🔹نکات ایمنی و اخلاقی

📎 هر مطالعه باید مجوز اخلاقی محلی (IACUC یا معادل) و آموزش آزمایشگاهی مناسب برای تیم جراحی/بیهوشی را داشته باشد
📎 همه مواد زیستی (سلول‌ها / بافت‌های انسانی) باید تست عاری‌ بودن از پاتوژن شوند.
📎 مستندسازی کامل و اجرای توصیه‌های OBSERVE برای رفاه حیوانات الزامی است(8).

✍ خانم حنانه علائی
---------------------------------
💠 مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
💠 Cancer Immunology and Immunotherapy Research Center_ARUMS

🆔️ @CIIRC_ARUMS