از جِنِر تا mRNA و کریسپر: داستان مبارزه بشر با بیماری‌ها در روز جهانی ایمونولوژی

۱. دوران باستان و نخستین مشاهدات ایمنی
ایده مصونیت در برابر بیماری‌ها به‌صورت ابتدایی در تمدن‌های باستانی وجود داشت. در چین و هند باستان، مشاهده شده بود که افرادی که از بیماری‌های خاصی مانند آبله جان سالم به‌در می‌بردند، دیگر به آن مبتلا نمی‌شدند. این مشاهدات، پایه‌ای برای مفهوم ایمنی اکتسابی شد.

- ابوبکر محمد زکریای رازی (قرن ۱۰ میلادی)
این پزشک و دانشمند ایرانی، اولین توصیف علمی از ایمنی را در کتاب‌های خود ثبت کرد. او متوجه شد افرادی که یک‌بار به آبله مبتلا شده‌اند، در صورت مواجهه مجدد، یا بیمار نمی‌شوند یا علائم خفیف‌تری نشان می‌دهند. این مشاهده، اساس "ایمنی طبیعی" را تشکیل داد.

۲. انقلاب واکسیناسیون: از آبله‌گاوی تا واکسن‌های مدرن
- ادوارد جنر (۱۷۹۶)
جنر، پزشک انگلیسی، متوجه شد شیردوشانی که به آبله گاوی مبتلا شده‌اند، نسبت به آبله انسانی مصونیت دارند. او با تلقیح ویروس آبله گاوی به یک پسر بچه (جیمز فیلیپس)، اولین واکسن موفق تاریخ را ابداع کرد. این کار، پایه‌ای برای "ایمنی القایی" شد.

- لوئی پاستور (۱۸۸۰)
پاستور با کشف این که با تضعیف عوامل بیماری‌زا (مانند باکتری سیاه‌زخم) می‌توان ایمنی ایجاد کرد، مفهوم واکسن ضعیف‌شده یا تخفیف حدت‌یافته را معرفی کرد. او همچنین واکسن هاری را توسعه داد.

۳. کشف سیستم ایمنی: از پادتن‌ها تا سلول‌های دفاعی
- امیل فون بهرینگ و شیباسابورو کیتاساتو (۱۸۹۰)
این دو دانشمند آلمانی و ژاپنی کشف کردند که سرم خون حیوانات آلوده به دیفتری حاوی موادی است که می‌تواند با سموم مقابله کند. این ماده، بعدها پادتن (آنتی‌بادی) نام گرفت و مفهوم ایمنی هومورال را پایه‌گذاری کرد.

- ایلیا مچنیکوف (۱۸۸۲–۱۹۰۸)
مچنیکوف، زیست‌شناس روس، کشف کرد که برخی سلول‌ها (ماکروفاژها) می‌توانند باکتری‌ها را بلعیده و از بین ببرند. این کشف، اساس ایمنی سلولی را تشکیل داد. او و پاول ارلیخ در سال ۱۹۰۸ به‌خاطر تحقیقاتشان در ایمونولوژی جایزه نوبل دریافت کردند.

۴. ایمونولوژی مدرن: از تحمل ایمنی تا درمان‌های هدفمند
- تحمل ایمونولوژیک (۱۹۴۵–۱۹۵۷)
فرانک مکفارلن برنت و پیتر مداوار نشان دادند که سیستم ایمنی چگونه بین خودی و غیرخودی تمایز قائل می‌شود. این کشف، به درک بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع ۱ و ام‌اس کمک کرد.

- تولید آنتی‌بادی مونوکلونال (۱۹۷۵)
ژرژ کوهلر و سزار میلستین با ادغام سلول‌های توموری (هیبریدوما) و سلول‌های تولیدکننده آنتی‌بادی، روشی برای تولید آنتی‌بادی‌های مونوکلونال ابداع کردند. این فناوری انقلابی در تشخیص و درمان بیماری‌ها (مانند سرطان و بیماری‌های خودایمنی) ایجاد کرد.

- کشف HIV و درک ایدز (۱۹۸۱–۱۹۸۴)
شناسایی ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) توسط لوک مونتانیه و رابرت گالو، منجر به درک بهتر ایمنی ضدویروسی و توسعه داروهای ضد رتروویروسی شد.

۵. انقلاب ایمونوتراپی و پزشکی شخصی‌شده (۲۰۰۰ تا امروز)

در دو دهه اخیر، ایمونولوژی شاهد تحولات خیره‌کننده‌ای بوده است که مدیون تلاش‌های دانشمندان برجسته و فناوری‌های پیشرفته است. برخی از مهم‌ترین چهره‌ها و دستاوردهای آنها عبارتند از:

ایمونوتراپی سرطان: انقلابی در درمان
- جیمز پی. الیسون (James P. Allison) و تاسوکو هونجو (Tasuku Honjo)
- این دو دانشمند در سال ۲۰۱۸ جایزه نوبل پزشکی را برای کشف مهارکننده‌های چک‌پوینت ایمنی دریافت کردند.
- الیسون روی CTLA-4 و هونجو روی PD-1 کار کردند. مهار این مولکول‌ها به سیستم ایمنی اجازه می‌دهد تا سلول‌های سرطانی را از بین ببرد.
- داروهای حاصل از این تحقیقات (مانند ipilimumab و nivolumab) امید به زندگی در بیماران مبتلا به ملانوما و سرطان ریه را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند.

- کارل ژوئن (Carl June) و میشل سادلین (Michel Sadelain)
- پیشگامان توسعه سلول‌های CAR-T cells (Chimeric Antigen Receptor T-cells) برای درمان سرطان‌های خون.
- در این روش، سلول‌های T بیمار در آزمایشگاه مهندسی ژنتیک شده تا علیه آنتی‌ژن‌های خاص سرطان (مثل CD19 در لوسمی) عمل کنند.
- داروهای Kymriah و Yescarta بر اساس این فناوری ساخته شده‌اند.

واکسن‌های mRNA: موفقیتی تاریخی
- کاتالین کاریکو (Katalin Karikó) و درو وایسمن (Drew Weissman)
- تحقیقات این دو دانشمند در دانشگاه پنسیلوانیا پایه‌گذار واکسن‌های mRNA (مانند فایزر و مدرنا) شد.
- آنها مشکل التهاب ناشی از mRNA را با اصلاح نوکلئوزیدها (مانند pseudouridine) حل کردند.
- این فناوری نه‌تنها در مقابله با کووید-۱۹، بلکه در توسعه واکسن‌های آینده برای HIV، مالاریا و سرطان نیز کاربرد دارد.

مطالعات میکروبیوم و ایمنی
- سرگئی پیتروف (Sergei Petrov) و اِوا اوستن (Eva Ostyn)