🔺روز جهانی بدون خودرو: بازاندیشی در مفهوم عدالت در حوزه‌ی حمل‌ونقل شهری

جهان بدون خودرو غیرقابل‌تصور و حذف خودرو از زندگی شهری‌شده‌ی امروز غیرممکن است.
اما روز جهانی بدون خودرو قصد دارد یادآوری کند که استفاده از خودروی شخصی تنها روش جابه‌جایی در شهرها نیست و البته روزی است برای ترویج راه‌حل‌های حمل‌ونقلی پاک‌تر، فعال‌تر و عادلانه‌تر.

در کنار تأثیر مثبت حمل‌ونقل پاک و جابه‌جایی فعال بر سلامت جسمی و روانی شهروندان، توسعه‌ی مُدهای حمل‌ونقلی با شمولیت بیشتر، گامی مهم در راستای تحقق عدالت شهری است.
بودجه‌ی شهر متعلق به تمام شهروندان است و در یک بودجه‌ریزی عادلانه، توسعه‌ی زیرساخت‌ها و امکانات شهری که بیشترین تعداد شهروندان امکان استفاده از آن را داشته باشند، دارای اولویت است. توسعه‌ی زیرساخت‌های خودروسواری در شهر، هزینه‌ای است انحصاری و غیرهمه‌شمول برای صاحبان خودروهای شخصی، که شهروندان فاقد خودروی شخصی هیچ سهمی از آن ندارند. اما در مقابل، توسعه‌ی زیرساخت‌های پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و حمل‌ونقل عمومی، تلاشی است برای ارتقای کمیت و کیفیت خدمات ارزان‌قیمت که تعداد بیشتری از شهروندان، اعم از صاحبان خودرو و افراد بدون خودرو امکان استفاده از آن را دارند.

توسعه و نوسازی پیاده‌روها، به‌نحوی‌که همه‌ی گروه‌ها و اقشار شهروندان با هر میزان توانایی جسمی امکان آمدوشد در آن را داشته باشند، اقدامی عادلانه است که نشان می‌دهد مدیریت شهری برای شهروندان صاحب خودرو و شهروندان بدون خودرو ارزشی یکسان قائل است و توسعه‌ی زیرساخت‌هایی را در اولویت قرار می‌دهد که امکان استفاده‌ی عموم از آن‌ها وجود دارد.
ارائه‌ی خدمات ارزان‌قیمت دوچرخه‌های اشتراکی و حمل‌ونقل عمومی برای همه‌ی گروه‌های سنی و جنسی و همه‌ی اقشار اجتماعی می‌تواند اقدامی مؤثر در راستای تحقق عدالت شهری باشد و نشان دهد که ارزش یک شهروند صاحب خودروی پانصد میلیون تومانی، و یک شهروند صاحب خودروی پنجاه میلیون تومانی، و یک شهروند صاحب دوچرخه‌ی پنج میلیون تومانی، و حتی شهروندی که با پرداخت پنجاه هزار تومان از خدمات دوچرخه‌های اشتراکی بهره‌مند شده، یکسان است و همه‌ی شهروندان فارغ از توانایی مالی و امکانات شخصی‌شان، از نگاه مدیریت شهری برابرند و رعایت کرامت انسانی ایشان دارای اولویت است.
بهبود کیفیت خدمات حمل‌ونقل عمومی و به‌کارگیری سیاست‌های نرخ‌گذاری هوشمند با رویکرد اِعمال تبعیض مثبت به نفع اقشار کمتربرخوردار، به‌جای هزینه‌های گزاف برای تعریض خیابان‌ها یا پل‌سازی و زیرگذرسازی می‌تواند آشکارترین نمود توجه مدیریت شهری به برابری شهروندان در بهره‌مندی از حقوق شهروندی برابر باشد و پای‌بندی به عدالت شهری را در عمل نشان دهد.

مدیران شهری مشهد که خوشبختانه در حیطه‌ی نظر و عمل به کرامت انسانی شهروندان و برخورداری تمامی ایشان از حقوق شهروندی برابر اعتقاد راسخ دارند، می‌توانند با گذار از خودرومحوری و حرکت به‌سوی پیاده‌مداری، هم به آگاهی‌بخشی و فرهنگ‌سازی عمومی در حوزه‌ی حمل‌ونقل پاک و فعال کمک کنند و هم زمینه‌ی تحقق عدالت شهری را در حوزه‌ی حمل‌ونقل مهیا سازند.
در این مسیر دشوار و طولانی، مدیران شهری باید همواره به یاد داشته باشند که هم در شهرهای خودرومحور، پیاده‌روهای کف‌سازی شده وجود دارد، و هم در شهرهای پیاده‌مدار، معابر سواره‌رو مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما آن‌چه خودرومحوری را از پیاده‌مداری تمایز می‌بخشد، نوع اولویت‌بندی میان پروژه‌های حوزه‌ی حمل‌ونقل شهری و نوع بودجه‌ریزی در راستای توسعه‌ی مُدهای حمل‌ونقلی است که وسیع‌ترین طیف شهروندان امکان استفاده از آن را دارند.

امیدست روز جهانی بدون خودرو بهانه‌ای باشد برای بازاندیشی شهروندان و مدیران شهری در شیوه‌های حمل‌ونقل شهری و نقطه‌ی آغازی باشد برای تغییر رویکرد از خودرومحوری به پیاده‌مداری.
@CharTabaqeh