یادگیری در زمانهٔ جنگ


در اکتبر سال ۱۹۳۹، هنگامی که سایهٔ‌ جنگ جهانی دوم بر اروپا چیره شده بود، سی. اس. لوئیس، نویسندهٔ ایرلندی، در سخنرانی مشهور خود در دانشگاه آکسفورد با عنوان «یادگیری در زمانهٔ جنگ» پرسشی بنیادین را مطرح کرد: آیا در میانهٔ‌ بحران، جنگ و ناامنی، پرداختن به مطالعه، هنر و علم کاری بیهوده‌ نیست؟ آیا آغازِ مسیری که شاید فرصتی برای پایان‌دادنش باقی نمانده باشد، ارزشی دارد؟

لوئیس معتقد است که جنگ، وضعیت کاملاً جدیدی برای بشر ایجاد نمی‌کند، بلکه صرفاً شرایطِ دائمی و همیشگی انسان را وخیم‌تر می‌کند تا دیگر نتواند آن را نادیده بگیرد. از دید او، زندگی بشر همیشه بر لبهٔ پرتگاه بوده است و اگر انسان‌ها می‌خواستند برای جستجوی دانش و زیبایی تا زمانِ رسیدن به امنیت و ثباتِ مطلق صبر کنند، این جستجوگری هرگز آغاز نمی‌شد. تاریخ نشان می‌دهد که انسان‌ها همواره در شهرهای محاصره‌شده به حل مسائل ریاضی پرداخته‌ و در سلول‌های زندان مباحث فلسفی را دنبال کرده‌اند زیرا این کارها تظاهر نیست، بلکه طبیعت و ذاتِ گریزناپذیر انسان است که نمی‌تواند نیازهای فکری خود را حتی در میانهٔ خطر نادیده بگیرد.

او یادگیری را یک ضرورت دفاعی در برابر جهل می‌بیند زیرا در جهانی که تئوری‌های نادرست و فلسفه‌های باطل وجود دارند، وجودِ تفکرِ دقیق و منطقی برای پاسخ به آن‌ها حیاتی است. علاوه بر این، شناختِ عمیق گذشته به انسان کمک می‌کند تا در برابر سیلِ مزخرفات و مُدهای فکری زودگذرِ زمانهٔ خود مصون بماند. کسی که تاریخ می‌داند و با اندیشه‌های اعصارِ مختلف آشناست، کمتر فریبِ خطاهای مقطعی عصرِ حاضر را می‌خورد.

لوئیس به سه دشمن ذهنی یادگیری در زمان بحران اشاره می‌کند: هیجان؛ تمایل به پیگیری مداوم اخبار به جای تمرکز بر کار. او یادآوری می‌کند که همیشه عوامل حواس‌پرتی وجود دارند و نباید منتظر شرایطِ مساعد ماند، زیرا شرایطِ مساعد هرگز از راه نمی‌رسد. ناامیدی؛ ترس از اینکه فرصت کافی برای تمام‌کردنِ کارها وجود نداشته باشد. او می‌گوید که در واقعیت، هیچ انسانی در هیچ رشته‌ای فرصت نمی‌کند یادگیری را به پایان برساند؛ زندگی همیشه برای حجمِ عظیم دانش، کوتاه است. و ترس؛ از مرگ و درد. لوئیس اشاره می‌کند که جنگ مرگ‌ومیر را افزایش نمی‌دهد، زیرا صددرصدِ انسان‌ها در هر صورت می‌میرند؛ جنگ فقط مرگ را به یاد ما می‌آورد و توهمِ ساختنِ یک بهشتِ ماندگار بر روی زمین را از بین می‌برد.

در نهایت، او بر این باور است که یادگیری و حفظِ هویت فکری و علمی در سخت‌ترین دوران‌ها، نه بی‌تفاوتی به رنج‌های جهان، بلکه پاسخی منطقی به طبیعتِ جستجوگر انسان و تعهدی همیشگی به درکِ حقیقت و زیبایی است که از هر بحران گذرایی فراتر می‌رود.

@chamran_Psychology