⚜️بخشی از تاریخ شفاهی حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی‌راد
مدیر کتابخانه تخصصی علوم قرآن و تفسیر
بخش3
استراتژی مجموعه‌سازی در کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی بر پایه «جامعیت در حوزه موضوعی» بنا شده است. برخلاف بسیاری از مجموعه‌ها که بر اساس کیفیت یا اعتبار علمیِ متن (قوی، متوسط یا ضعیف) کتاب انتخاب می‌کنند، این کتابخانه با این دیدگاه فعالیت می‌کند که پژوهشگر در یک مرکز تخصصی، باید به تمام ابعاد و زوایای یک موضوع، از ساده تا عمیق، دسترسی داشته باشد.
در کنار فعالیت‌های کتابداری، پروژه‌های نشر و تحقیق نیز از ارکان فعالیت‌های این مرکز محسوب می‌شوند. یکی از تلاش‌های مستمر، شناسایی و بازنشر آثار پراکنده و کوچک علمی است. بسیاری از نوشته‌های علمای بزرگ شیعه به دلیل حجم اندک (مانند رساله‌های ۱۰، ۲۰ یا ۷۰ صفحه‌ای) یا عدم امکان چاپ در قالب کتاب، در میان تاریخ مانده‌اند. با شناسایی این آثار، پروژه‌ای برای گردآوری و چاپ آن‌ها آغاز شد که با حمایت‌های آقای شهرستانی پیش رفت. از نمونه‌های موفق این روند، می‌توان به چاپ حاشیه قاضی نورالله شوشتری بر بیضاوی اشاره کرد که از میان نسخه‌های میکروفیلم هند به‌دست آمده و با وجود اهمیت علمی، پیش از این منتشر نشده بود.
در مسیر توسعه این فعالیت‌ها، تجربیات متنوعی نیز حاصل شده است؛ از تلاش برای ایجاد یک گاهنامه قرآنی تا فعالیت در نمایشگاه‌های کتاب. حتی در دوران توسعه اولیه و با محدودیت‌های موجود، تلاش‌ها به گونه‌ای بود که کتاب‌های خریداری‌شده حتی در سفرهای مذهبی (مانند عمره) نیز در اولویت قرار داشتند.
در مواجهه با گذار از عصر چاپ به عصر دیجیتال، دیدگاهی میان ضرورت‌های مدرن و ارزش‌های اصیل کتاب‌های کاغذی وجود دارد. اگرچه کتابخانه دیجیتال ابزاری قدرتمند برای تسهیل دسترسی و گسترش گستره منابع است، اما همواره باید با نگاهی منتقدانه به آن نگریست. کتاب کاغذی، علیرغم پیشرفت‌های تکنولوژیک، جایگاه و ماندگاری خود را از دست نخواهد داد.
در حوزه پژوهش، کتابخانه دیجیتال اگرچه دسترسی را بسیار روان و سریع می‌کند، اما می‌تواند چالش‌ها و «آفت‌هایی» را نیز به همراه داشته باشد. این چالش‌ها عمدتاً مربوط به نحوه تعامل پژوهشگر با متن است؛ فرآیند مطالعه و درک عمیق در کتاب‌های چاپی، با مطالعه از طریق صفحات الکترونیکی متفاوت است و ممکن است بر کیفیت و عمق کسب دانش تأثیر بگذارد.
در بخش توسعه زیرساخت‌ها، کتابخانه ادبیات نیز در مسیر مدرن‌سازی قرار دارد. این کتابخانه که مدیریت مستقیم آن بر عهده آقا اسماعیل است و با مشورت‌های مستمر با آقای جعفریان پیش می‌رود، نسبت به کتابخانه قرآن، سرعت بیشتری در به‌روزرسانی منابع داشته است. یکی از اقدامات کلیدی در این راستا، فرآیند اسکن و دیجیتالی کردن مجموعه‌هاست تا مجموعه‌ای الکترونیکی در کنار منابع چاپی قرار گیرد.
این روند در کتابخانه قرآن نیز آغاز شده است، اما با گام‌هایی آرام‌تر در حال پیشروی است.
در نهایت، هدف این است که همزمان با حفظ میراث چاپی، از مزایای دیجیتالی‌سازی برای تسهیل پژوهش‌های مدرن نیز بهره‌مند شد.
🔹برگرفته از کتاب «فرهنگیاران/ گفتگو با مدیران کتابخانه‌های تخصصی استان قم»، انتشارات انصاریان، 1404ش.
📚 کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی
🌐@boroujerdilib
Post #7815
63