#یادداشت_تحلیلی | بنزین را گران نکنیم چه کنیم؟
🔶 بد نیست که دولت جمعههای تورمزای دیگری را رقم نزند و مطابق گفتار و برخلاف عملکرد پیشینش، اراده عمومی را نیز در مسئله بنزین لحاظ کند. لحاظ کند که تورم ناشی از افزایش قیمت بنزین در کنار محاصره و مدیریت ناکارآمد، چه با سفره مردم خواهد کرد. لحاظ کند که یارانه بنزینِ نیمی از مردم که خودرو ندارند به کجا ریخته میشود. لحاظ کند که افزایش قیمت بنزین یک راه حل همیشگی نخواهد بود و صرفاً مواجهه نهایی با مسئله بنزین را به دولت بعدی موکول میکند. لحاظ کند اینها را، که با اوضاع پیش آمده، آبان 98 دیگری تکرار نشود! و لازمه این لحاظکردن، نه طرح پرسشِ «اگر گران نکنیم چه کنیم؟» که توجه به انبوه طرحهای ارائهشده از سوی پژوهشکدهها و اندیشکدههاییست که سالها وقتشان را صرف این موضوع کردهاند!
🔷 ناترازی بنزین از قدیمالایام مسئله بوده و این اولین بار نیست که چنین موضوعی مطرح میشود که اینچنین شتابزده و با عجله، با چشمپوشی از عواقب اقتصادی و اجتماعی، آن هم در شرایط کنونی، دست روی آسانترین گزینه، که از دست هر تصمیمگیر و هر مدیری برمیآید گذاشته شود.
🔶 اساساً برخورد با ناترازی انرژی به دو طریق امکانپذیر است. افزایش عرضه (با تولید یا واردات)، و اصلاح الگوی مصرف. راهبرد اول که با توجه به خساراتی که در جریان جنگ رمضان به پالایشگاههای ما وارد شد و ممنوعیت صادرات بنزین روسیه، به عنوان قسمتی ثمربخش از راهی زودبازده منتفی است. اما در مورد راهبرد دوم، آنچه از مطالعه الگوی مصرف بنزین در ایران و جهان دیده میشود، مصرف سرسامآور بنزین در ایران است که در مقایسه با سایر کشورها تا چندین برابر برآورد میشود. بخشی از این مسئله به فرهنگ اشتباه مصرف و عمده دلیل آن به مشکلات ریشهای و ساختاری همچون الگوی اشتباه توسعه صنعتی (عدم توجه به استانداردها)، فرسودگی و عدم پوشش مناسب ناوگان حملونقل عمومی و نیز خودروهای پرمصرف داخلی باز میگردد. کاتالیزور این مصرف نیز، مسافتیست که در پی رشد فزاینده شهرهای اقماری طی میشود.
🔷 تا زمانی که در طرحی که برای «حل ناترازی بنزین» مطرح میشود، این مسائل را در نظر نگیریم و ساز و کاری برای بهینهسازی صنعت و نوسازی ناوگان حمل و نقل، تنظیم و فکری به حال شهرهای اقماری نشود، صرف راهکارهای قیمتی نه تنها اثربخش نخواهند بود، بلکه با ایجاد تورم انتظاری، به معیشت مردم حمله میشود.
🔶 همانطور که پیشتر گفته شد، اینها علل ریشهای هستند و باید سراغ ساختارها برویم. لذا برای این مسائل نمیتوان یک راهکار اصلاحی زودبازده را متصور شد. به طور مثال در بحث خودرو باید انبوهی از خودروها به روز شوند تا جبران "ناترازی" معناداری اتفاق بیفتد. این نوسازی در معنای حذف خودروی پرمصرف و جایگزین کردن آن با خودرویی کممصرف است که مجدد، روندی طولانی و دیربازده خواهد بود. حال میخواهد پس از عمری، بالا بردن استاندارد خودروسازی داخل باشد یا واردات خودرو.
🔷 اما همین اصلاح قیمت نیز چالشهای خود را دارد. از سویی افزایش اندک، عملا تاثیر خاصی بر مصرف سوخت مردم ندارد و نمیتواند دردی از مشکل ناترازی دوا کند. تنها ثمره آن تورم انتظاری بر کالاهای مصرفی مردم است. از سوی دیگر، افزایش ناگهانی هم منجر به چالشهای جدی اجتماعی- امنیتی خواهد شد.
🔶 سوی دیگر کلاف پیچیده مساله سوخت در کشور را قاچاق تشکیل میدهد. حتی با اینکه عمده قاچاق خارجی را گازوئیل تشکیل میدهد اما این شیوه تخصیص یارانه، کارت جایگاه را در دست قاچاقچیان میگذارد و از 5هزار به 10 هزارتومان رسیدن بنزین آزاد نیز مادامی که در آن طرف مرزها با قیمت بسیار بیشتری عرضه میشود، نمیتواند راهی برای مقابله با قاچاق باشد. مقابله با این مقوله و مافیای عظیم آن، عزمی جدی در داخل کشور میطلبد.
🔶 اما چه کنیم؟
با توجه به پراکندگی مصرف، به نظر میرسد با رصد و محدود کردن نرخی که به عنوان نرخ آزاد میشناسیم به عنوان آخرین سهمیه، و سپس عرضه بنزین با قیمت آزاد، هم میشود با الگوی مصرفی که ناشی از ارزانی بنزین بود مقابله کرد، و هم قاچاق بنزین را زمین زد. البته با فرض انجام اینکارها هنوز هم مسئله بنزین حل نشده است. آنچه مطرح شده (به فرض کارکرد) صرفاً مسکنی زودبازده و موقت است و اگر با طرحهای بلندمدت ساختاری که اصلاح الگوی مصرف و افزایش عرضه را هدف قرار میدهند همراه نشود، صرفا شوکی جدید به جیب مردم است و منجر به حل مساله ناترازی بنزین نخواهد شد.
حتی با صرف نظر از اینکه دولت چهاردهم با وعدهی عدم افزایش نرخ بنزین سر کار آمد؛ امروز دعوای اصلی نه بر سر اصل گرانسازی بلکه بر سر هزینهکرد درآمد حاصل از آن و انجام اصلاحات ساختاری است.
✍🏻 امیر احسان امینی - ۴۰۳ مهندسی هوافضا
🆔 @basijaut
Post #7210
523