#یادداشت | مکانیزم ماشه، بلای توافقی که چشم بسته امضا شد

✍️ یاسر سالک نیا

▫️ در آستانه دهمین سالگرد برجام، تنش‌ها بر سر «مکانیسم ماشه» بالا گرفته است. مکانیسم ماشه (Snapback)، یکی از شاهکار‌های دیپلماتیک دولت یازدهم در برجام می‌باشد که تا مدت‌ها از سوی آقای ظریف انکار می‌شد! طبق این ساز‌و‌کار، طرف اروپایی در زمان اجرای برجام، این حق را پیدا می‌کند که به صرف بهانه‌جویی بتواند تحریم‌های جمع‌شده ذیل قطعنامه 2231 را یک‌جا و بدون نیاز به جلب نظر دیگر اعضای شورای امنیت برگرداند!

🔶 طبق مکانیسم ماشه در توافق باطل‌شده برجام، اگر یکی از طرف‌ها به این جمع‌بندی برسد که طرف دیگر به تعهداتش پایبند نیست، می‌تواند به کمیسیون مشترک شکایت کند. اگر در بازه زمانی ۳۵‌روزه، موضوع شکایت آن‌گونه که شاکی می‌خواهد حل و بررسی نشود، شاکی می‌تواند موضوع حل‌نشده را به عنوان دلیلی برای توقف اجرای تعهدات برجام در نظر بگیرد و شورای امنیت را مطلع کند.

🔷 پس از آن، شورا ۳۰ روز فرصت دارد تا درباره استمرار تعلق تحریم‌ها یا بازگرداندن آنها، قطعنامه صادر کند. اگر در این مدت، شورا نتواند قطعنامه‌ای صادر کند، تمام تحریم‌های قبل از برجام، به طور خودکار بازمی‌گردند و قابل وتو از سوی اعضای دائمی شورا (چین و روسیه) نیست بلکه «عدم بازگشت تحریم‌ها» قابلیت وتو دارد. یعنی رأی‌گیری برای «بازگشت تحریم‌ها» انجام نمی‌شود بلکه برای «ادامه تعلیق تحریم‌ها» انجام می‌شود که حتی اگر شورا به آن رأی ندهد، یک عضو دارای حق وتو می‌تواند رأی را وتو کرده و عملاً تحریم‌ها بازگردند. با خروج آمریکا، توافق برجام از اعتبار افتاده و با ابطال و پایمال کردن توافق از سوی آمریکا و اروپا (انهدام توافق)، مکانیسم ماشه هم از اعتبار ساقط شده است.

🔶 اما تهدید اروپا به استفاده از مکانیسم ماشه که متأسفانه با نابلدی تیم مذاکره‌کننده دولت آقای روحانی در بند ۳۷ برجام جای گرفته بود، در عمل، فاقد اعتبار و یک تهدید توخالی است. چرا که برجام بعد از خروج آمریکا از اعتبار افتاده است و دیگر وجود خارجی ندارد. برجام یک توافق جمعی است که در یک‌سوی آن جمهوری اسلامی ایران و در سوی دیگر ۶ کشور موسوم به ۱+۵قرار دارند. یعنی در دو سوی این توافقنامه، دو واحد قرار گرفته‌اند، یکی از این دو واحد، ایران است و مجموعه ۶کشور۱+۵، طرف دیگر این توافق است. تعبیر «‌all together‌» که در برجام آمده نیز به مفهوم و معنای «‌همه با هم‌» است. بنابراین از آنجا که با خروج آمریکا از برجام، دیگر همه اعضاء حضور ندارند، برجام اعتبار حقوقی خود را از دست داده و دیگر وجود خارجی ندارد.

🆔➡️ @Basij_NIT