زینب اسماعیلی، روزنامه‌نگار:
با توجه به توضیحات صریح سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درباره حمله به نفتکش‌ها پس از تفاهم اسلام‌آباد، می‌توان این فرضیه را مطرح کرد که این تفاهم، دست‌کم در سطوح عالی تصمیم‌گیری در ایران و ایالات متحده، از پشتوانه و اراده سیاسی کافی برای اجرای کامل برخوردار نبوده است.
بیایید این فرضیه را با مرور رویدادها و شواهد مطرح‌شده بررسی کنیم.
۱. مفاد تفاهم اسلام‌آباد
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد میان ایران و ایالات متحده، با میانجی‌گری پاکستان، در ۲۲خرداد امضا شد. امضای الکترونیکی این سند از سوی دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان، رؤسای جمهور دو کشور انجام گرفت. مفاد تفاهم، دست‌کم در روایت ارائه‌شده از آن، به‌طور محسوسی به سود ایران ارزیابی می‌شد.
بر‌اساس این روایت، ایران در برابر پذیرش تعهداتی محدود، از امتیازهایی همچون رفع محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده برخوردار می‌شد. مهم‌ترین تعهد ایران نیز بازگشایی تنگه هرمز، با رعایت ترتیبات مورد توافق، عنوان شده بود. کاهش تنش و توقف درگیری‌ها در جبهه‌های دیگر، از جمله لبنان (حزب‌الله لبنان به‌عنوان مهم‌ترین گره درگیر به‌عنوان شریک راهبردی ایران در منطقه از این بند تفاهم بهره‌مند می‌شد)، نیز بخشی از چارچوب تفاهم به شمار می‌رفت.
۲. آغاز اختلاف بر سر تفسیر تفاهم
از همان روز پس از اعلام تفاهم، روایت‌های متفاوت و گاه متناقض دو طرف درباره مفاد، تعهدات و امتیازات مندرج در آن آغاز شد. هم‌زمان، وضعیت درگیری‌ها در لبنان نیز به‌صورت نوسانی ادامه یافت و نشانه‌های روشنی از تثبیت آتش‌بس در همه جبهه‌ها مشاهده نمی‌شد. این وضعیت، از همان ابتدا این پرسش را مطرح می‌کرد که آیا طرفین درباره یک چارچوب اجرایی مشترک به توافق رسیده‌اند یا آنکه هر یک، برداشت متفاوتی از تعهدات طرف مقابل داشته‌اند.
۳. حمله به دو نفتکش و مسئله اجرای تفاهم
در همین شرایط، هنگامی که مذاکراتی میان ایران و عمان درباره مسیر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز در جریان بود، دو نفتکش ــ یکی متعلق به قطر و دیگری متعلق به عربستان سعودی ــ بدون هماهنگی با ایران قصد عبور داشتند. بنا بر روایت مطرح‌شده، نیروی دریایی سپاه در ۱۵ تیر به این دو نفتکش حمله کرد. نکته مهم در این میان، ادعای وجود بندی در تفاهم اسلام‌آباد است که عبور کشتی‌ها را مستلزم استفاده از مسیر تعیین‌شده از سوی ایران و طبق ترتیبات ایرانی می‌دانست. اگر چنین بندی در متن نهایی تفاهم وجود داشته و مورد تأیید و امضای طرفین قرار گرفته باشد، رفتار نفتکش‌ها را می‌توان از منظر اجرای ترتیبات مورد توافق بررسی کرد. در این چارچوب، این احتمال نیز مطرح می‌شود که عبور بدون هماهنگی این دو نفتکش، نوعی آزمون برای سنجش میزان پایبندی ایران به ترتیبات اعلام‌شده یا سنجش میزان سعه صدر ایران بوده باشد؛ هرچند اثبات چنین قصدی، به شواهد مستقلی نیاز دارد.
۴. نقض آتش‌بس و افزایش بی‌اعتمادی
این رویدادها در شرایطی اتفاق افتاد که بند مربوط به آتش‌بس در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، نیز با ابهام‌ها و گزارش‌هایی درباره تداوم درگیری‌ها روبه‌رو بود. افزون بر این، بنا بر روایت مورد استناد، ایالات متحده حملاتی پراکنده به چند پایگاه نظامی اهدافی در جنوب ایران انجام داد.
در چنین فضایی، تفاهم اسلام‌آباد نه‌تنها به چارچوبی پایدار برای کاهش تنش تبدیل نشد، بلکه اختلاف بر سر اجرای تعهدات، به عاملی برای تشدید بی‌اعتمادی متقابل بدل شد. ۱۷ تیر، دونالد ترامپ در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا مدعی شد که تعامل با مقام‌های ایرانی اتلاف وقت بوده و از نظر او، تفاهم و آتش‌بس پایان یافته است.
ادامه مطلب:
https://avash.ir/n/X3U
◽️ @Avash_media ◽️ avash.ir ◽️