#گزارش_روز
سیلاب در کمین پیکاسو و پولاک/ آیا مدیریت موزه هنرهای معاصر برای بدترین گزینه آماده است؟

در غرب بوستان لاله، جایی میان شلوغی خیابان کارگر و هیاهوی شهری که در پنج دهه گذشته مدام خود را بر زمین و آسمان تهران تحمیل کرده، بنایی نشسته که ارزش آن را نمی‌توان با کاربری‌اش توضیح داد.

موزه هنرهای معاصر تهران، حاصل مواجهه‌ای کم‌سابقه میان معماری، هنر و سیاست فرهنگی در ایران دهه ۱۳۵۰ است؛ ساختمانی که قرار بود پنجره‌ای رو به جهان هنر مدرن باشد و امروز خود به یکی از مهم‌ترین مخازن حافظه هنری قرن بیستم بدل شده است. در زیر این پوسته خاموش، مجموعه‌ای نگهداری می‌شود که حضورش در ایران تا همین امروز برای بسیاری از پژوهشگران هنر یک اتفاق تاریخی است که آثاری از پیکاسو، گوگن، رنوار، ماگریت، ماکس ارنست، پولاک و وارهول، در کنار بخش مهمی از میراث هنر نوگرای ایران را در خود جای داده است.

بسیاری از این آثار را نمی‌توان صرفاً «دارایی» خواند؛ قیمت بازار، اگر اصلاً بتوان برای همه آن‌ها قیمت معناداری تعیین کرد، تنها یکی از وجوه اهمیت‌شان است. آنچه در گنجینه موزه انباشته شده، بخشی از تاریخ هنر مدرن است که در مقطعی از تاریخ ایران به اینجا رسیده و اکنون مسئولیت حفاظت از آن به یک نهاد عمومی سپرده شده است. به همین دلیل، خطر برای این مجموعه همیشه فقط به سرقت، جنگ یا فرسودگی اثر محدود نمی‌شود. گاهی تهدید از جایی بسیار عادی‌تر می‌آید؛ تهدید از سقف، از لوله، از رطوبت، از شبکه فاضلاب و در مقیاسی بزرگ‌تر، از خود شهر ممکن است خطر در کمین باشد.

اما به تازگی نیز کامران دیبا، معمار این بنا، درباره یکی از همین تهدیدها هشدار داده است؛ هشداری درباره «آب».

هشدار معمار؛ یک روایت نگران‌کننده

دیبا در اظهارات تازه خود گفته در سال ۲۰۱۲ میلادی، بارندگی شدید و ورود سیلاب از مناطق شمالی باعث شد آب، پس از عبور از محدوده‌های بالادست خیابان کارگر، وارد بخش‌هایی از موزه شود و به مجموعه آسیب بزند؛ به گفته او میزان دقیق این خسارت هیچ‌گاه شفاف اعلام نشده است.

او هم چنین با اشاره به توسعه ساخت‌وساز، افزایش سطوح غیرقابل نفوذ و تغییر وضعیت زمین در تهران، باغ مجسمه را یکی از نقاط آسیب‌پذیر مسیر روان‌آب دانسته و هشدار داد که در شرایط بحرانی، آب می‌تواند از باغ به ساختمان موزه برسد. برآورد هشداردهنده او حکایت از خسارتی «از صدها میلیون» تا حدود یک میلیارد دلار دارد.

داخل مخزن چه چیزی است؟

اما عدد رایج درباره گنجینه «بیش از ۳۰۰۰ اثر» است؛ در عین حال مجید ملانوروزی، مدیر پیشین موزه، در سال ۱۳۹۷ تعداد مجموعه را حدود ۳۷۰۰ اثر اعلام کرده بود. همان زمان او گفت فقط حدود ۱۵۰ اثر قابلیت نمایش همزمان دارند. این مجموعه فقط نقاشی‌هایی از نقاشان غربی نیست. بلکه در کنار آثار هنرمندان بزرگی چون پولاک، پیکاسو، وارهول و گوگن، مجموعه مهمی از هنر نوگرای ایران نیز در اختیار موزه است.

اما قیمت‌ها در این میان چقدر است؟ باز هم پاسخ قطعی وجود ندارد. در سال‌های مختلف، ارقامی از حدود ۵ تا ۱۰ میلیارد دلار منتشر شده است.

در سال ۱۳۹۷ ملانوروزی ارزش مجموعه را حدود پنج میلیارد دلار و برآوردهای بالاتر را تا ۱۰ میلیارد دلار ذکر کرد؛ یورونیوز نیز در ۲۰۲۴ ارزش بیش از پنج میلیارد دلار را به نقل از برآوردهای موجود گزارش کرد.

در مقابل، برآورد دیگری در ۲۰۲۵ ارزش مجموعه را حدود سه میلیارد دلار دانست. پس رقم «یک میلیارد دلار خسارت احتمالی» دیبا، هرچند تکان‌دهنده است، در خلأ مطرح نشده است.

ادامه مطلب:
https://avash.ir/n/WoH
◽️ @Avash_media ◽️ avash.ir ◽️