توجه کنید:
نه علمی بودن به معنای درست بودن و حقیقت است.
و
نه غیر علمی بودن به معنای غلط بودن و کذب است.


مثلاً:
«اتم ها کوچکترین ذرات ماده موجودند.»
یک فرضیه کاملا علمی است!
چرا؟
چون آزمونی برای نادرستی اون وجود داره.
نه تنها امکان اثبات نادرستی این گزاره وجود داره ،
بلکه
نادرستی اون به اثبات هم رسیده!
یعنی یک گزاره کاملا علمی اما نادرست هست.
یعنی چی؟
یعنی با ابزار اندازه گیری و امکانات و میزان پیشرفت علم در زمان خودش ، فرضیه علمی بوده ،
و در عین حال قابلیت ابطال پذیری رو هم داشته و ابطال شده.
چون بعد ها متوجه شدن که اتم ها ذرات بنیادی نیستند.


مثال بعدی
«فضا را جوهری فراگرفته است که نمی‌توان آشکارش کرد.»
این یک گزاره غیر علمی هست.
چون قابلیت اینو نداره که نادرستیش رو اثبات کنیم.(نادرستی احتمالی)
چون آزمونی روش نمیشه انجام داد.
اگر این جوهر مادی وجود نداشته باشه
آیا راهی هست برای اینکه بهش پی ببریم؟
نه!
اما این فرضیه غیر علمی ممکنه درست باشه!

🖋حوزه های علوم تجربی رو خودمون تعریف کردیم که به چه صورت باشه.

در واقع
«علمی بودن» لزوماً مترادف با «حقیقت مطلق» نیست؛
همون‌طور که
«غیرعلمی بودن» هم به معنای «کذب یا بی‌ارزش بودن» نیست.

🖋وقتی میگیم
یک نظریه علمی درسته، یعنی
«تا این لحظه، با تمام داده‌هایی که داریم، بهترین مدل برای توصیف پدیده هست.
اما این «درست بودن» به معنای این نیست که این مدل، واقعیت نهایی یا حقیقت هست.

ما انسان‌ها هستیم که محدوده‌ی «علوم تجربی» رو با ابزارها و روش‌شناسیِ خاصِ خودمون ترسیم کردیم،
تا بتونیم مدل بسازیم.

🖋مسلماً ،بیرون از دایره علم تجربی ، چیزهای زیادی هست که علم تجربی در موردشون سکوت می‌کنه، اما به معنی نبودنشون نیست.
🖋علم تجربی که متأسفانه امروزه از اون به عنوان علم، بدون پسوند تجربی یاد میشه
، «تمامِ جهان» نیست،
بلکه
«بخشِ قابل‌اندازه‌گیریِ جهانه» . این تفکیک، همون چیزیه که یک فیزیکدانِ واقعی باید بدونه .

🖋بعضی از مردم فکر می‌کنند ،اگر چیزی با آزمایش ثابت نشه، پس «خرافه» هست.
اما ما داریم مرز بین «خرافه» و «آنچه هنوز ابزارِ اندازه‌گیری‌ ش رو نداریم»
و
( یا شاید هرگز قابل اندازه‌گیری نباشه، چون خارج از دایره مشخص علم تجربی باشه و در حوزه های دیگر علم قرار داشته باشه )
رو مشخص می‌کنیم.

🖋یک سوءتفاهم‌ی که در عصر حاضر وجود داره
«علم‌زدگی» (Scientism) هست.
یعنی این باور غلط که علم تجربی، تنها راه شناخت حقیقته!!
و هر چیزی خارج از آزمایشگاه، بی‌ارزش یا کذب هست.

ادعای اینکه علم تجربی می‌تونه به تمام سوالات (معنایی و اخلاقی) پاسخ بده اشتباهه.
و
ادعای اینکه چون علم تجربی به چیزی نمیتونه پاسخ بده ، پس اون چیز وجود نداره یک مغالطه هست.


در پست های بعدی توضیحات تکمیلی براتون می نویسم.


فقط قبلش اگر فرصت داشتید داستان فیل شناسی در تاریکی رو از مثنوی مولوی بخونید.
چون به بحثمون ربط داره.

در واقع
«زیاد بودن نظریه‌ها»،
نشونه ضعف علم نیست،
بلکه نشونه
«محدودیتِ ادراکِ(و ابزار اندازه گیری) ما» هست.

هر کسی که به بخشی از فیل برخورد می‌کنه، حقیقتی رو می‌گه، اما هیچ‌کدوم «تمامِ حقیقت» رو نمی‌گن.
این یعنی علم، فرآیندِ
«نزدیک شدن به فیل » هست ، نه تماشای کل فیل.
(اینشتین هم در کتاب تکامل فیزیک یک مثال شبیه این داره
اگر اون کتاب رو خونده باشید.)

در مورد ابطال پذیری علم یه کم مطالبمون فلسفی شده .


🆔 @atomicphysicsss
⚛ کانال تخصصی فیزیک اتمی